Dünya pamuk sektöründe seçilmiş ülkeler arasında pazar gücü analizi

Tarım sektörü, ekonomik anlamda büyümeyi etkilemesi, tarımsal işgücü ile gelir düzeyine katkı sağlaması ve ekonominin diğer sektörlerine olan talebi canlandırması sebebiyle son derece önemlidir. Bilinen en eski ve en yaygın tarım ürünlerinden biri olan pamuk, hem tekstil endüstrisine hem hayvancılığa hem de gıda sektörüne hammadde sağlamasıyla stratejik öneme sahiptir. Petrolün bir alternatifi olarak pamuk çekirdeğinden elde edilen pamuk yağı, gün geçtikçe artan miktarda biodizel üretilmesinde de hammadde olarak kullanılmaktadır. Buna ek olarak nüfusun artması ve hayat standardının yükselmesi, pamuktaki talebin de artmasına neden olmaktadır. Dünya çapında milyonlarca çiftçinin temel ihtiyaçlarını karşılayabildiği bir mahsul olan pamuktan elde edilen gelir, özellikle gelişmekte olan ülkelerde kırsal hanelerin refah düzeyine büyük katkıda bulunmaktadır. Ayrıca ülkelerin döviz kazanmak ve tekstil endüstrisi için hammadde sağlamak için bir ihracat ürünü olması da önem arz etmektedir. 1950'den beri dünya pamuk üretim istatistiklerine bakıldığında; ekim alanlarındaki sınırlı yukarı yönlü kaymaya rağmen üretimin yaklaşık dört kat arttığı görülmektedir. Dünya ortalama tohumlu pamuk verimi 2020 yılında hektar başına 2610 kg olarak bilinmektedir. 2020 yılında yüksek pamuk verimi elde eden ülkeler arasında Çin hektar başına 9080 kg ortalama verimle ilk sırada yer almaktadır. Tohumlu pamuk verimi açısından uzun yıllar ilk sırada yer almasına rağmen Avustralya 5340 kg/ha ortalama verimle listede ikinci sırada bulunmaktadır. Dünyanın en büyük pamuk üreticilerinden Hindistan ve pamuk ekim alanlarını genişleten Afrika ülkeleri dünya ortalamasının altında verimle pamuk yetiştirmektedir. Bu bağlamda, Dünya pamuk sektöründe seçilmiş üç ülke ABD, Brezilya ve Avustralya başlıca rekabetçi ülkeler olarak kabul edilmektedir. Araştırmada ülkelerin ihracat yapısı, 1991-2022 yılları arasındaki verileri kullanılarak, Goldberg ve Knetter modeliyle tahmin edilmektedir. Model kapsamında piyasaya hakim ülkeyi belirlemek için ARDL sınır testlerinden yararlanılmıştır. Modelde bağımlı değişken olarak pamuk fiyatı kullanılırken; bağımsız değişken olarak ülkelerin ihracat miktarı, pamuk üretici fiyatı ve reel efektif döviz kuru kullanılmaktadır. Analiz sonuçlarına göre pamuk sektöründe ABD, Brezilya ve Avustralya ve için piyasa talebi esneklikleri sırasıyla 4.53, 2.34 ve 2.39 olarak elde edilmiştir. Dolayısıyla pazara hakim ülke ABD olarak tespit edilmiştir.