Ebeveynlerin akılcı ilaç kullanımına yönelik tutumları ile evsel atık ilaç farkındalık düzeylerinin incelenmesi

Amaç: Araştırma, ebeveynlerin akılcı ilaç kullanımına yönelik tutumları ile evsel atık ilaç farkındalık düzeylerinin incelenmesi amacıyla tanımlayıcı nitelikte yapılmıştır. Materyal ve Metot: Araştırma Nisan-Ekim 2024 tarihleri arasında Ağrı Merkez 3 No'lu Aile Sağlığı Merkezine başvuran 0-12 yaş çocuğa sahip olan 400 ebeveyn ile yapılmıştır. Verilerin toplanmasında ''Ebeveyn ve Çocuk Tanıtıcı Bilgi Formu'', ''Akılcı İlaç Kullanımına Yönelik Ebeveyn Tutum Ölçeği'', ''Evsel İlaç Atık Yönetimi Farkındalık Formu'' kullanılmıştır. Verilerin analizinde aritmetik ortalama, standart sapma, çarpıklık ve basıklık katsayıları, normal dağılım gösteren gruplarda bağımsız gruplarda t-testi, tek yönlü varyans analizi, grup varyanslarının homojen olmadığı durumlarda Welch, normal dağılım göstermeyen gruplarda ise Kruskal Wallis ve Mann-Whitney U analizleri kullanılmıştır. Post Hoc analizler için Bonferroni testleri kullanılmıştır. Bulgular: Ebeveynlerin %60,75'inin annelerden oluştuğu, yaş ortalamasının 36.30±7.27 olduğu, %49.25'inin çocuklarının 0-6 yaş grubunda olduğu, %57.5'inin 0- 12 yaş çocuğa reçetesiz ilaç kullanmadığı belirlenmiştir. Ebeveynlerin %55'inin uygun koşullarda saklanmamış, son kullanma tarihi geçmiş veya kullanılmayan ilaç atıklarını çöpe ya da lavaboya döküyorum diye cevap verdiği,%96'sının evde bulunan ilaçların son kullanma tarihlerini kontrol ettiği, %90.5'inin evde bulunan ilaçların saklanma koşullarını kontrol ettiği, %33.6'sının evde bulunan ancak sürekli kullanılmayan ilaç grubunun ağrı kesiciler olduğu, %83.5'inin reçete edilen ilaçlarını kullanma talimatına uygun şekilde bitene kadar kullandığı belirlenmiştir. Araştırmada, ebeveynlerin Akılcı İlaç Kullanımına Yönelik Ebeveyn Tutum Ölçeği doğru ve bilinçli kullanım alt boyutundan 125,81±17.11, etkili ve güvenli kullanım alt boyutundan 39.53±9.21 ve toplamda 165.29±21.36 puan aldığı bulunmuştur. Ebeveynlerin evsel ilaç atıklarına yönelik yaptıkları uygulamalar ve sosyodemografik özellikleri ile Akılcı İlaç Kullanımına Yönelik Ebeveyn Tutum Ölçeği puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır (p<0.05). Sonuç: Araştırma sonucunda ebeveynlerin akılcı ilaç kullanımına yönelik tutumlarının olumlu olduğu ve evsel ilaç atık farkındalıklarının orta düzeyde olduğu saptanmıştır. Ayrıca aile tipi, yaşanılan yer, medeni durum, eğitim durumu, meslek ve reçetesiz ilaç kullanma durumlarının Akılcı İlaç Kullanımına Yönelik Ebeveyn Tutum Ölçeği puanı üzerinde etkili olduğu belirlenmiştir. Çocuk sağlığı hemşirelerinin toplumun Akılcı İlaç Kullanımı ve evsel ilaç farkındalıklarını belirlemeye yönelik çalışmalar yapması, farkındalığın az olduğu bölgelerde böyle araştırmalara daha da ağırlık verilmesi önerilmektedir.