Edebi İstanbul: Zülfü Livaneli'nin Mutluluk, Leyla'nın Evi ve Son Ada romanlarında kentsel ekoeleştiri

Edebiyat, dünya üzerinde yaşanan ekolojik sorunlardan etkilenen bir yazın alanı olarak karşımıza çıkmaktadır. Ekolojinin geçmişten günümüze süregelen değişim ve gelişimi doğrultusunda insanın doğayı ele alacak bir hikâyesi oluşmuştur. Doğanın ise bu anlamda kendine edebi metinlerde yer bulması ekoeleştiri kuramıyla ortaya konmaya başlanmıştır. Ekoeleştiride önemli olan çevre ve ona dair unsurların edebi metinlerde yazarlar aracılığıyla ele alınarak okuyucunun insan ve doğa arasındaki bağlantıyı yazınsal ortamda görmesini sağlamaktır. Zülfü Livaneli de çağdaş Türk Edebiyatı yazarlarından biri olarak doğa ve insan arasında zayıflayan bağlardan hareketle bu durumu, toplum odaklı eserlerinde kaleme almıştır. Bu çalışmada Zülfü Livaneli'nin Leyla'nın Evi, Mutluluk ve Son Ada adlı romanları ekoeleştiri kuramı doğrultusunda incelenmeye çalışılmıştır. Livaneli, bahsi geçen bu romanlarda gecekondulaşma, çarpık kentleşme, iklim değişikliği, ormanlık alanların yok edilmesi, hayvan katliamları ve siyanür zehirlenmesi vs. gibi ekolojik sorunlarla birlikte kadın hakları, kuşaklar arası kültür farklılıkları gibi toplumsal konulara da değinmiştir. Konuların evrensel nitelik taşımasının yanı sıra onları fazla uzağa gitmeden İstanbul kenti üzerinden ele alması da bu çalışmanın mekânsal bağlamını oluşturmuştur. Eserlerinde yazarın hem geçmişinde hem de günümüze gelene kadar uğradığı kentsel değişimlerle ele aldığı İstanbul, çalışmada ortaya konan biyobölgeselcilik kavramının da incelenmesini mümkün kılmıştır. Doğa ve insanın zaman içinde oluşturduğu sosyokültürel birlikteliği karakterler üzerinden aktaran yazar, insanmerkezci bir anlayışın ekolojik düzene zarar verdiğini belirtmektedir. Eserlerinde doğa-insan ve mekân odaklı bir anlatımla ekosistemin bozulmasına sebep olan olayları ortaya koymaktan da çekinmemiştir. Doğanın zarar görmesinde en büyük sebebin insanın ona hakim olma dürtüsünün olduğunu belirten yazar, ekolojik düzenin bu güç istencinden zarar gördüğünü aşamalarıyla birlikte gözler önüne sermektedir. Araştırma sonucunda eserlerin ekoeleştiri ve onun kentsel ekoeleştiri, ekofeminizm, derin ekoloji, ekofobi, yoldaş türler, mavi beşeri bilimler, ekolojik yas, biyobölgeselcilik gibi alt kavramlarınca ortaya konması, toplumun ve bireyin çevre ile bağının kopması sonucu ortaya çıkan ekolojik dengesizliği gözler önüne sermesi bakımından önemli görülmüştür.