Edirne bölgesinde tarım alanlarındaki glifosat kirliliği düzeyinin belirlenmesi

Pestisitler modern tarım uygulamalarında, endüstriyel üretimde ve evsel alanlarda, istenmeyen organizmaların kontrolü için yaygın olarak kullanılan kimyasal ajanlardır. Glifosat (N-(fosfonometil)glisin) aktif bileşenini içeren GlyBH'lar (Glifosat bazlı herbisitler) dünya genelinde yaygın olarak kullanılan ticari pestisit formülasyonlarından biridir. Son yıllarda GMO'lara (Genetik modifiye organizmalar) GlyBH etkilerini tolere edebilecek özellikler kazandırılmasıyla bu bitkilerden soya, mısır, pamuk ve buğday yetiştirilme sürecinde tarım alanlarına GlyBH uygulanmaktadır. Bileşiğin kendisi ile ilgili, Avrupa Birliği ülkeleri ve dünyadaki diğer ülkelerdeki resmi çevre ve sağlık denetimi kurumlarında, insan sağlığı üzerinde gösterebileceği potansiyel zararlı etkileri ile ciddi tartışmalar yürütülmektedir. Ülkemizde tarım uygulama alanlarında GlyBH temelli pestisit kullanımıyla ilgili bir sınırlama bulunmamaktadır. Glifosat bileşiğinin çevre örneklerindeki varlığına ilişkin ülkemizde yapılan çalışmalar oldukça sınırlıdır. Tez kapsamında Edirne İli sınırlarında yer alan tarım alanlarındaki toprak ve yüzey suları örneklerinde Glifosat varlığının ve miktarlarının belirlenmesine yönelik çalışma gerçekleştirilmiştir. Çalışma için planlanan kuramsal yaklaşım toprak ve su numunelerinin mevsimsel dağılımı ortaya koyacak şekilde toplanması, numunelerin katı faz ekstraksiyonu ile saflaştırılması, analitin uygun bir forma türevlendirilmesi ve LC-MS (sıvı kromatografi – kütle spektrometri ) tekniği ile analiz edilmesine dayanmaktadır. Mayıs 2022 - Mart 2023 tarihleri arasında alınan numunelerde gerçekleştirilen analizlerin sonuçlarına göre, analit su numunelerinde 0,30 ± 0,06 ng/mL ile 5,66 ± 2,44 ng/mL aralığında ölçülmüştür. En yüksek konsantrasyon değerleri çeltik ekim alanlarındaki yüzey sularındadır. Toprak numuneleri analizlerinde analit konsantarsyonları 0,18 ± 0,04 μg/kg ile 3,61 ± 0,61 μg/kg aralığında ölçülmüştür. Her iki numune türü için en yüksek konsantrasyon değerleri Mayıs-Ağustos 2022 numuneleri için ölçülmüştür. Elde edilen veriler değerlendirildiğinde toprak ve sulardaki glifosat derişiminin tarım alanlarında ekimi yapılan bitki türüne, uygulanma zamanı ve mevsime bağlı olduğu görülmüştür.