Edirneli Mustafa Kabûlî Baba divanında dinî ve tasavvufî muhteva

Bu çalışmanın amacı önemli bir mutasavvıf olarak kabul edilen Şeyh Mustafa Kabûlî er-Rifâ'î'nin dîvânını incelemektir. Şeyh Mustafa Kabûlî er-Rifâ'î nazmını İslam merkezli ve tasavvuf eksenli bir anlayış ile kaleme almıştır. Bu bağlamda çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılarak dîvânın, tematik olarak analiz edilmesi amaçlanmıştır. Kullanılan bütün temalar orijinal metne bağlı kalınarak yorumlanmıştır. Şeyh Mustafa Kabûlî er-Rifâ'î'nin şiirleri, özellikle Allah'a, Hz. Muhammed Mustafa'ya (s.a.v.), Ahmed er-Rifâ'î Hazretlerine ve şeyhine duyduğu derin muhabbet ve sevgi ile biçimlenmiştir. Nazmında bulunan manevî hikmet ve kullandığı üslup ile muhataplarına farklı bakış açıları kazandırdığı anlaşılmaktadır. Bu açıdan dîvânı tasavvufî bilgi elde etmek isteyenler için evrensel bir kaynak niteliği taşımaktadır. Bu çalışmada bu çerçevenin anlaşılması için; Şeyh Mustafa Kabûlî er-Rifâ'î'nin hayatı, eserleri, seyr ü sülûku ve tarîkatı, dinî mefhumlar (itikadi konular, ahiret ile ilgili kavramlar, önemli şahsiyetler ve sıkça kullanılan diğer dinî kavramlar), tasavvufî mefhumlar (tasavvuf literatüründe sıkça kullanılan kavramlar) olarak üç bölüme ayrılmıştır. Bu açıdan dîvân, öncelikli olarak dayandığı dinî kaynaklar, şahsiyetler ve dinî bağlamı ile incelenmiştir. Dîvân sadece teorik bir metin olarak düşünülmemelidir. Bir başka ifade ile Kabûlî Baba'nın İslam ve tasavvuf ile ilişkisi onun bütün hayatını biçimlendirmiş ve başkalarına rehberlik etmesine de olanak sağlamıştır. Bu nedenle dîvânı aynı zamanda hem teorik hem de tecrübi bilgiyi barındırmakta ve okuyanlara bu çerçevede nasihatler vermektedir.