Elazığ'da bir geç orta çağ yapısı: Khule Surp Kevork Kilisesi restorasyon önerisi

Tarih boyunca Elazığ ilinin nüfusu ve etnik yapısında önemli bir yere sahip olan Ermeniler, kente birçok kültürel ve mimari miras bırakırken, zaman içerisinde bölgede varlıklarını sürdürememiş ve nüfusları yok denecek kadar azalmıştır. Ermenilerin bırakmış olduğu miraslardan biri olan, Khule Vank Manastırı'nın yerleşme planı içerisinde yer aldığı bilinen Khule Surp Kevork Kilisesi bu tez kapsamında incelenmiştir. Tez kapsamında kilisenin konumu, tarihçesi ve mimari özellikleri ele alınmıştır. Kilise, Şahinkaya Mahallesi'nde, I. Derece Arkeolojik Sit Alanı içerisinde bulunan K42-D-09-A-1-D pafta, 200 ada, 106 nolu parsel üzerinde bulunmaktadır. 74.439 m² büyüklüğündeki parselde günümüzde kilise yapısı dışında bir adet su deposu, iki adet havuz ve iki adet kuyu bulunmaktadır. Yapının bulunduğu parsel sınırlarının dışında konumlanan bir adet tescilli havuz ve çeşme yer almaktadır. Kilise, dini ve kültürel bir merkez olarak kullanılmasından dolayı önemli bir yere sahiptir ve 13.02.1986 tarihinde TKTVYK tarafından tescillenmiştir. Günümüzde kısmi yıkılmalar yaşayan kilise, doğa ve insan kaynaklı tahribatlara oldukça maruz kalmıştır ve yok olmaya yüz tutmaktadır. Tez çalışmasında nitel araştırma tekniklerinden; literatür taraması, gözlem ve doküman analizi yöntem olarak belirlenmiştir. Tezin amacı, kilisenin mevcut durumunun ayrıntılı olarak incelenmesi sonucunda rölöve, restitüsyon ve restorasyon projelerini hazırlayarak yapının gelecek nesillere aktarımını sağlamaktır. Restitüsyon projesinin hazırlanmasında analojik araştırma verileri, yapıya ait geçmiş görseller, yapı üzerindeki kalıntı izler esas alınmıştır. Mevcut izler dikkate alınarak yapıya esnek kullanımlı yeni bir işlev önerisi getirilmiştir. Bütüncül bir koruma yaklaşımıyla oluşturulan öneri restorasyon projesinde, tescilli havuz ve çeşme korunarak değerlendirilmiştir. Tezin sonuç bölümünde, kilisenin korunması ve geleceğe güvenle aktarılması sağlanarak bölgede kamusal koruma bilincini oluşturmaya katkı sağlayacağı açıklanmıştır.