Elektrikli araç şarj istasyon kuruluş yerlerinin çok kriterli karar verme yöntemleriyle belirlenmesi

Bu çalışma, elektrikli araç şarj istasyonları için uygun yerlerin tespit edilmesi amacıyla birbiriyle çelişen (maliyet ve fayda yönlü) birçok kriteri eş güdümlü olarak değerlendirme imkanı sunan çok kriterli karar verme yöntemlerine dayalı bütünleşik yeni bir metodoloji sunmaktadır. İlk olarak, elektrikli araç şarj istasyon yer seçim kararı üzerinde etkili olan kriterlerin tespit edilmesi ve bu kriterlerin önem ağırlıklarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda, sürdürülebilirliğin temel boyutlarını oluşturan; çevre, sosyal ve ekonomi tabanlı 11 alt kriter belirlenmiştir. Çevre kriteri başlığı altında hava kirliliğinin azaltılması ve atıkların uzaklaştırılması kriterleri incelenmiştir. Ekonomik açıdan istasyonların yapı-inşaat maliyeti, yıllık işletim-bakım maliyeti ve yatırımın geri ödeme süresi dikkate alınmıştır. Sosyal açıdan ise şarj istasyon yerlerinin kentsel gelişim planlaması ile uyumu, istasyonların servis yeteneği, ulaşımın elverişliliği, bölgenin güvenliği, istasyon kapasitesinin gelecekte genişleyebilme imkanı ve istasyonların insan yaşamı üzerindeki olumsuz etkisi ele alınmıştır. Belirlenen kriterlerin önem ağırlıklarının tespit edilmesi için AHP yönteminden faydalanılmıştır. Ardından, elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu bakımından alternatif bölgelerin değerlendirilmesi için Bulanık PROMETHEE yöntemi tercih edilmiştir. PROMETHEE yöntemi alternatiflerin hem kısmi hem de tam sıralamalarının elde edilmesine imkan sunar ve bu sayede değerlendirme sonuçları detaylı bir şekilde analiz edilebilir. Bu nedenle, PROMETHEE, elektrikli araç şarj istasyonu yer seçimi problemi için etkili bir çözüm yöntemidir. Ayrıca, bu çalışma bulanık sayıların kullanılmasıyla daha gerçekçi sonuçların elde edilmesi amacını güder. Önerilen metodoloji, elektrikli araç şarj istasyon yerlerinin belirlenmesi için İstanbul ilinde uygulanmıştır. Belirlenen kriterlere bağlı olarak; Silivri, Esenler, Kadıköy, Beşiktaş, Kartal ve Sarıyer ilçeleri elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu için değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonuçları incelendiğinde, sosyal kriterin elektrikli araç şarj istasyonu yer seçim kararı üzerinde en yüksek önem derecesine sahip olduğu görülmektedir. İkinci sırada, çevre kriteri yer almaktadır. Ekonomi kriteri ise en düşük önem ağırlığına sahiptir. Alt kriterler bazında değerlendirilme yapıldığında, elektrikli araç şarj istasyon yerleri üzerinde hava kirliliğinin azaltılması kriterinin belirleyici bir role sahip olduğu görülmektedir. Karar problemi üzerinde etkili olan bir diğer kriter ise yatırımın geri ödeme süresi olarak tespit edilmiştir. Alternatif bölgeler değerlendirildiğinde, Kadıköy ilçesinin şarj istasyonu kurulumu için en uygun bölge olduğu görülmektedir. Son sırada ise Silivri ilçesi yer almaktadır. Ek olarak, farklı kriter ağırlıklarıyla alternatiflerin net akım değerlerindeki değişiklikleri analiz edebilmek amacıyla duyarlılık analizi uygulanmıştır.