Enerji ithalatı bağımlılığı ile cari açık ve dış borç ilişkisi: Türkiye örneği

Bu çalışma, enerji ithalatı, cari açık ve dış borç arasındaki karmaşık ilişkiyi Türkiye örneği ile detaylı bir şekilde incelemektedir. Küresel ekonomik sistemde enerji, sürdürülebilir kalkınma ve ekonomik gelişme için kritik bir girdi olarak benimsenmektedir. Ancak, enerji kaynakları açısından dışa bağımlı ülkeler, enerji ihtiyacını karşılamak için yüksek miktarda enerji ithalatı yapmak zorunda kalmakta, bu da cari açık üzerinde önemli bir baskı oluşturmaktadır. Cari açık, bir ülkenin ithalatının ihracatını aştığı durumlarda ortaya çıkar ve bu durum, döviz rezervlerinde azalmaya ve ülkenin dış finansmana olan ihtiyacının artmasına yol açar. Bu bağlamda, enerji ithalatı cari açığın temel bileşenlerinden biri haline gelmektedir. Bu çalışmada, enerji ithalatı, cari açık ve dış borç arasındaki dinamik ilişkiler hem teorik hem de ampirik çalışmalarla ele alınmıştır. Literatürde, enerji ithalatının cari açığa ve dolayısıyla dış borçlanma ihtiyacına katkıda bulunduğuna dair güçlü kanıtlar bulunmaktadır. Öte yandan, bazı çalışmalar, enerji fiyatlarındaki dalgalanmaların ve enerji ithalatının makroekonomik dengeler üzerindeki etkilerini de tartışmaktadır. Özellikle enerji ithalatının yüksek olduğu dönemlerde, cari açığın genişlediği ve bunun dış borç stokunu artırdığı gözlemlenmiştir. Bu durum, uzun vadede ülkenin borç sürdürülebilirliği üzerinde olumsuz etkiler yaratabilir. Bu çalışmada ise Türkiye nezdinde enerji ithalatı, cari açık ve dış borç ilişkisi, 2013-2021 yılları arasını kapsayan dönem için çeyreklik veriler ile analiz edilmiştir. Bu analizde 2013 1. Çeyreklik – 2021 4. Çeyreklik dönemine ait cari açık/GSYİH, dış borç/GSYİH ve enerji ithalatı/Toplam İthalat değişkenlerine önce ADF ve PP durağanlık testleri ile birim kök analizi uygulanmış, daha sonra ise sırasıyla ARDL sınır testi ile eş-bütünleşme analizi, Toda-Yamamoto nedensellik analizi, etki-tepki analizi ve varyans ayrıştırma testi uygulanmıştır. Tüm bu testlerin sonucunda enerji ithalatı, cari açık ve dış borç arasında eş-bütünleşmenin olduğu ve değişkenler arasında nedensellik ilişkisinin varlığı saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Cari Açık, Dış Borç, Enerji İthalatı, Eş bütünleşme Analizi, Nedensellik Analizi