Olasılıksal deprem tehlike modellerinde epistemik belirsizlikler ve sonuçlara etkileri: Marmara Bölgesi örneği

Tarih boyunca ve çok uzak olmayan bir geçmişte de Marmara bölgesi, dünyanın en yıkıcı depremlerinden birkaçına ev sahipliği yapan bir merkez olmuştur. Türkiye genelindeki nüfus ve yapı stoku dağılımı yanında ekonomik aktivite yoğunluğu da göz önüne alındığında, Marmara bölgesinin sismik riskini azaltmak için atılacak önemli adımların başında deprem tehlike değerlendirmeleri gelmektedir. Bölgenin sismisitesi ve deprem karakteristikleri son yıllarda kapsamlı şekilde araştırılmış ve çeşitli tehlike haritaları oluşturulmuştur. Artan veri sayısı ve niteliği ile sismotektoniğe ilişkin yeni çalışmalar ve deprem tehlike hesaplama yöntemlerindeki gelişmeler ışığında, sismik aktivitenin yüksek olduğu bölgeler için deprem tehlike tahminlerinin düzenli olarak güncellenmesi ihtiyacı ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle, belirli bölgeler veya birçok ülkeyi kapsayan bölgeler için sürekli olarak yeni deprem tehlike haritaları oluşturulmaktadır. Günümüz teknolojisinde deprem tehlike haritalarının hazırlanmasında olasılıksal deprem tehlike değerlendirme yönteminin kullanılması yaygın bir uygulama haline gelmiştir. Ancak, sahaya özel değerlendirmelerin aksine, büyük ölçekli bölgesel çalışmalar genellikle epistemik belirsizliklerin etkilerini sadece sınırlı bir şekilde araştırılarak çoğu durumda sadece ortalama tehlike çıktıları rapor edilmektedir. Bununla birlikte, tehlike değerlendirmesindeki epistemik belirsizliklerin analizi ve yer hareketi tahminleriyle ilişkili belirsizlik aralıklarının işlenmesi, sismik tehlikenin ve dolayısıyla sismik riskin daha iyi anlaşılmasına yönelik kıymetli bilgiler sağlayabilir. Buradan yola çıkarak, Marmara bölgesi özelinde modelleme yaklaşımlarına ilişkin belirsizlikleri özel olarak ele alan bir deprem tehlike değerlendirmesi yapmak bölgenin deprem geçmişi de göz önünde bulundurulduğunda oldukça anlamlıdır. Bu tez çalışmasında, deprem belirsizliklerinin Marmara bölgesine özgü olasılıksal deprem tehlike analizi sonuçlarına etkisini incelemek amacıyla, Türkiye'nin güncellenmiş sismik tehlike haritası çalışmaları projesi (UDAP-Ç-13-06) kapsamında hazırlanan Türkiye Sismik Tehlike Haritası 2018 değerlendirilmiştir. Verilere ve modelleme parametrelerine ilişkin belirsizlikler elde edilerek, mantık ağacı yöntemi kullanılarak deprem tehlike hesaplamalarına alternatif modeller dahil edilmiştir. Bu doğrultuda, 475 ve 2475 tekerrür yıllarına karşılık gelen PGA, %5 sönümlü SA (0.2 s) ve SA (1.0 s) için yer hareketi dağılım haritaları elde edilmiş, hesaplanan yer hareketi parametreleri için belirsizlik aralıkları sunulmuş ve sonuçların farklı modelleme parametreleriyle ilişkili belirsizliklere duyarlılığı incelenmiştir. Sonuçlar, sismik aktivite ve jeolojik yapı açısından en iyi çalışılan bölgelerden biri olan Marmara bölgesi için dahi sismik tehlike modellerinin geniş belirsizliklerle ilişkilendirilebileceğini göstermiştir.