Ergenlerde psikolojik sağlamlık ile bilişsel esneklik ve duygusal özerklik arasındaki ilişkinin incelenmesi

KARATAŞ, Merve Yüksek Lisans, Eğitim Bilimleri Tez Danışmanı: Prof. Dr. Mustafa USLU Haziran, 2024 71 sayfa Hayat birçok güzelliği barındırmakla beraber pek çok zorlu yaşam olayını da içermektedir. Aynı zorluk bazı bireylerde travma yaratırken bazı bireylerde ise aşılacak bir engel gibi görülüp kolaylıkla geride bırakılabilmektedir. Bu güçlüklere rağmen kişi kendi potansiyelini ortaya koyabilmektedir. Bu araştırma bireyin maruz kaldığı zorlu yaşam olaylarına yanıt verme biçimindeki farklılığın kaynaklarını bulmaya yönelik yola çıkılmış bir araştırmadır. Bu durum literatürde psikolojik sağlamlık kavramıyla ilişkilendirilmektedir. Bu nedenle mevcut tez çalışmasının amacı öncelikle, ergenlerdeki bilişsel esneklik ve duygusal özerklik ile psikolojik sağlamlık arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırmanın evrenini 2023-2024 eğitim öğretim yılında Antalya ilinde bulunan resmî ortaokul ve liselerdeki ergenlik dönemindeki öğrenciler oluşturmaktadır. Araştırmanın çalışma grubunu ise Antalya'nın merkez ilçelerinden olan Konyaaltı, Kepez ve Döşemealtı'nda bulunan 2023-2024 eğitim öğretim yılında öğrenimlerine devam eden beşinci sınıftan on ikinci sınıfa kadar okumakta olan öğrenciler oluşturmaktadır. Çalışma grubu belirlenirken örneklemi çeşitlendirmek için farklı okul türleri seçilmiştir. Bu okul türleri arasında biri özel, biri köy, biri imam hatip biri normal ortaokul olmak üzere dört ortaokulla beraber yedi lise türü (imam hatip lisesi, sağlık meslek lisesi, fen-sosyal proje lisesi, turizm meslek lisesi, Anadolu lisesi, sosyal bilimler lisesi, fen lisesi) mevcuttur. Lise ve ortaokulda eğitim gören 600 katılımcıdan veri toplanmıştır. Belirli bir örüntüde yanıt veren ve ölçek maddelerinin çoğuna yanıt vermeyen 150 katılımcıya ait veriler çıkartılarak 450 katılımcı ile veri seti oluşturulmuş ve analiz süreci yürütülmüştür. Çalışma grubunun 450 katılımcının 206'sı kızken, 244'ü erkek katılımcıdır. Katılımcıların yaş aralığı 10-18 arasında değişmektedir. Araştırmada veri toplama araçları olarak Kişisel Bilgi Formu, Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği, Bilişsel Esneklik Ölçeği ve Duygusal Özerklik Ölçeği kullanılmıştır. Normallik varsayımın değerlendirilmesinde ve analiz sürecinin yürütülmesinde Jamovi (2023) programından faydalanılmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre, psikolojik sağlamlık, bilişsel esneklik ve duygusal özerklik ölçeğine cinsiyet değişkenine göre farklılaşma olup olmadığına ayrı ayrı bakıldığında, öğrencilerin puanlarının cinsiyete göre anlamlı bir biçimde farklılaştığı görülmüştür. Erkek öğrencilerin psikolojik sağlamlık puanlarının kız öğrencilere göre anlamlı derecede yüksek olduğu bulunmuştur. Psikolojik sağlamlık puanlarının, duygusal özerklik ve bilişsel esneklik puanları ile yordanıp yordanmayacağını belirlemek amacıyla çoklu doğrusal regresyon analizi yapılmıştır. Analiz sonucunda ise duygusal özerkliğin ve bilişsel esnekliğin psikolojik sağlamlık için anlamlı bir yordayıcı olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Ergenlik, psikolojik sağlamlık, bilişsel esneklik, duygusal özerklik