Erişkin aşılaması için aşı okuryazarlığı ölçeği'nin türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması

Amaç: Bu araştırmanın amacı, erişkinlerin aşı okuryazarlık düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan Erişkin Aşılaması İçin Aşı Okuryazarlığı Ölçeği'nin Türkçe'ye uyarlanması ve geçerlik, güvenirliğinin test edilmesidir. İkincil olarak çalışma grubunun aşı okuryazarlık düzeylerinin saptanarak, aşı okuryazarlığı düzeyleriyle ilişkili faktörlerin ortaya konması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu araştırma metodolojik tiptedir. Ölçek İngilizce'den Türkçe'ye çeviri-geri çeviri yöntemiyle uyarlandı. Ölçekle ilgili gerekli uzman görüşleri alındı ve ölçeğin Türkçe formuna son hali verildi. Araştırmanın örneklemini kolayda örnekleme yöntemiyle ulaşılan 560 kişi oluşturdu. Araştırmanın verileri 15 Ağustos – 15 Eylül 2023 tarihleri arasında, yüz yüze görüşme yöntemi ve Google Forms ile çevrimiçi olarak iki ayrı yöntemin birlikte kullanılmasıyla elde edildi. Katılımcılara 12 soruluk sosyodemografik özelliklere yönelik bilgi formu, 15 soruluk araştırmacılar tarafından literatür taranarak oluşturulan "Aşı Bilgi Testi" ve 14 soruluk "Erişkin Aşılaması İçin Aşı Okuryazarlığı Ölçeği Türkçe formu" olmak üzere toplam 41 soruluk anket uygulandı. Ölçeğin geçerliğini değerlendirmek için kapsam geçerliği, açıklayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi yapıldı. Güvenirliğini değerlendirmek için ise iç tutarlılık analizi, test-tekrar test uygulaması ve madde analizi yapıldı. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 36,6±11,4 yıl, %67,1'i kadın, %75,9' u üniversite ve üzeri mezunu, %29,1'i ise sağlık çalışanıydı. Ölçeğin Cronbach alfa katsayısı 0,833, test-tekrar test arasındaki korelasyon katsayısı 0,929 bulundu (p<0,001). Açıklayıcı faktör analizinde ölçeğin iki faktörlü yapısal bir model oluşturduğu ve bu modelin toplam varyansın %53,83'ünü açıkladığı saptandı. Yapılan doğrulayıcı faktör analizi sonucunda uyum indeksleri χ2/df=2,403, GFI=0,95, CFI=0,962, AGFI=0,924 şeklinde hesaplandı ve iyi düzeyde uyum gösterdiği belirlendi. Üniversite ve üzeri mezunların, gelir durumu yüksek olanların ve sağlık çalışanı olanların hem fonksiyonel alt boyut puanı hem de iletişimsel/eleştirel alt boyut puanı diğer katılımcılara göre daha yüksek olduğu saptandı. Sonuç: Bulgularımız; "Erişkin Aşılaması için Aşı Okuryazarlığı" ölçeğinin Türk toplumu için geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğunu gösterdi. Ayrıca üniversite mezunu olma, sağlık çalışanı olma ve yüksek gelir durumu ile aşı okuryazarlığının daha iyi olmasının ilişkili olduğu saptandı.