Eşrefoğlu Rûmî'nin nefs terbiyesi: Müzekki'n-nüfûs perspektifinden bir inceleme

İnsan, iyiye de kötüye de meyyâl olan bir nefs sahibi olarak yaratılmıştır. Bu sebeple kişinin iyi vasıflarla ahlâklanabilmesi için nefs terbiyesi mühimdir. İyi ve kötü arasında özgür irâdesiyle muhayyer bırakılarak bu dünyaya gönderilen insana, iyilerden olma adına nasıl bir yol izlemesi gerektiğini anlatan pek çok eser dün olduğu gibi bugün de yazılmaktadır. Eşrefoğlu Rûmî'nin nefsi tezkiye etme yollarından bahsettiği Müzekki'n-Nüfûs isimli kitabı da bu konu da yazılmış önemli bir eserdir. Eşrefoğlu Rûmî, 15.yüzyılda Osmanlı döneminde yaşamış önemli bir mutasavvıftır. Hem İznik'te kurduğu tekke ile hem de yazdığı eserlerle insanları irşâd etmeye çalışmıştır. Telif ettiği eserleri günümüze kadar ilgiyle okunarak gelmiştir. Bu çalışmada Eşrefoğlu Rûmî'nin ahlâk eğitimine yer verdiği Müzekki'n-Nüfûs isimli kitabı referans alınarak insanın mânâ yolculuğu dolayısıyla hayatî öneme sahip olan nefs terbiyesi ele alınmıştır. Eşrefoğlu, bu eserinde nefsin mertebelerinden, nefs mücâdelesinde nelere dikkat edilmesi gerektiğinden, mürşid-i kâmile bağlanmanın öneminden ve şartlarından detaylı bir şekilde bahsetmiştir. Ayrıca Müzekki'n-Nüfûs hâricinde tasavvuf literatüründe bu konuda yazılmış başka eserlerden de istifade edilerek, hem insanın yaratılış gayesi olan Allah'ı bilmesi, hem de kişinin kendisini tanıması için çok önemli bir adım olan nefs terbiyesi açıklanmaya çalışılmıştır. Nefs insanın en güçlü ve en büyük düşmanı olduğu için nefs tezkiyesi zorlu ve sabır isteyen bir süreçtir. Bu nedenle İslâm dininde nefs karşısında muvaffak ve muzaffer olabilmek için her fert her ân son nefesine kadar ciddi bir mücâhedeyle mükelleftir.