Etkileşim geçiş sahasının kentsel koruma bağlamında morfolojik analizi: Gaziantep Seferpaşa Mahallesi örneği

Koruma alanlarının çevresinin korunması, sürdürülebilir koruma çalışmalarının temel unsurlarından biridir. Uluslararası bağlamda, Tampon Bölge (Buffer Zone), ulusal yasalarımızda Etkileşim Geçiş Sahası olarak tanımlanan alanlar, sit alanlarını ve kültürel miras öğelerinin korunmasında bir araçtır. Etkileşim Geçiş Sahalarının, koruma çalışmalarından bağımsız bir şekilde planlanması ve yönetilmesi koruma sürecini olumsuz etkilemektedir. Ulusal yasa ve ilkelerimizde, Koruma Amaçlı İmar Plan'larında sınırlarının belirtme zorunluluğu getirilen Etkileşim Geçiş Sahalarının korunmasındaki yetersizlikler, bu bölgelerin morfolojik değişimlerine neden olabilmektedir. Bu bağlamda tez çalışmasında, etkileşim geçiş sahalarının korunması ve yönetilmesi sürecinde bölgelerin morfolojik değişimlerine etki eden değişiklikleri değerlendirmeye odaklanmaktadır. Çalışma alanı, bir kısmı Gaziantep Kentsel Sit Alanı diğer kısmı Etkileşim Geçiş Sahası (Buffer Zone)'nda yer alan Seferpaşa Mahallesi'dir. Bu mahallenin seçilmesinde; artan kentsel baskı ve etkileşim geçiş sahası sınırında yapılan 25 Aralık Panorama Müzesi'nin, bölgenin korunan miras öğelerinden biri olan çıkmaz sokakların morfolojik özelliklerine olumsuz etkisidir. Bu bağlamda çalışmanın araştırma süreci, çevre ölçeğinde koruma, etkileşim geçiş sahaları (Tampon Bölge) kavramının; ulusal ve uluslararası örneklerinin literatür araştırması, Gaziantep kentinin şehir planlamaları, Koruma Amaçlı İmar Plan'larının incelenmesi ve Seferpaşa Mahallesi'ne etki eden değişimlerin değerlendirilmesini kapsamaktadır. Tez çalışması Seferpaşa Mahallesi'nin morfolojik değişimlerini gösteren kentsel morfolojik analizleri içermektedir. Ayrıca, bu araştırmanın saha çalışmalarında; morfolojik değişimleri saptanmış iki adet çıkmaz sokağın morfolojik analizi de yapılmıştır. Tespit edilen değişime nedenlerinden birinin, 25 Aralık Panorama Müzesi olduğu düşünülmektedir. Bu tez çalışmasının sonucunda, kentsel sit alanı çevresinde negatif morfolojik değişimler koruma değerlerinde kayıplara neden olduğu tespit edilmiştir. Bu kayıpların önlenmesi için öneriler geliştirilmiştir. Ayrıca, etkileşim geçiş sahalarının kentsel koruma bağlamında morfolojik değişimlerini etkileyen değişikliklerin denetimi ve korunmasına ilişkin ulusal yasa ve ilkelere olumlu bir etkisi olması beklenmektedir.