Fen eğitiminde mühendislik tasarım süreci ile ilgili ampirik çalışmalar: Bir kapsam derlemesi

Bu araştırma, fen eğitiminde mühendislik tasarım sürecine (MTS) yönelik Türkiye'de yapılmış uygulamalı lisansüstü tezleri kapsam derlemesi yöntemiyle incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, 2022-2024 yılları arasını kapsayan YÖK Ulusal Tez Merkezi veri tabanında yayımlanan 40 tez PRISMA akış protokolü çerçevesinde seçilmiş ve NVivo 14 yazılımı ile betimsel içerik analizi uygulanmıştır. Bulgular, MTS çalışmalarında en sık ele alınan alanların planlama, prototipleme, mühendislik algısı ve kariyer ilgisi olduğunu; buna karşın problem tanımlama, bilgi toplama ve tasarım kriterleri belirleme aşamalarının görece sınırlı biçimde işlendiğini göstermektedir. Araştırmalarda çoğunlukla karma yöntemlerin tercih edildiği, analiz birimi olarak öğrencilerin ön planda olduğu, öğretmenler ve öğretim materyalleri üzerine yapılan çalışmaların ise sınırlı kaldığı belirlenmiştir. Kolaylaştırıcı unsurlar arasında öğretmenlerin yenilikçi pedagojilere açık olması, materyal desteği ve uygulama temelli öğrenme ortamlarının etkili rol oynadığı saptanmıştır. Buna karşılık, sınıf mevcudu, zaman kısıtları, öğretmenlerin mühendislik temelli öğretime yönelik yeterlik eksiklikleri ve müfredat yoğunluğu önemli engelleyiciler olarak ortaya çıkmıştır. Çalışmada ayrıca, bu engelleri aşmak için öğretmenlere yönelik mesleki gelişim programlarının güçlendirilmesi, uygulama temelli eğitim materyallerinin artırılması ve disiplinler arası iş birliklerinin teşvik edilmesi gibi çözüm önerileri sunulmuştur. Bu sonuçlar, MTS'nin fen eğitimine entegrasyonunda hem güçlü yönlerin hem de geliştirilmesi gereken alanların bütüncül biçimde değerlendirilmesine katkı sağlamakta ve gelecekteki araştırmalar için yönlendirici bir çerçeve sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Mühendislik tasarım süreci; Fen eğitimi; Kapsam derlemesi; STEM eğitimi