Fenomenolojik yaklaşımla özel eğitim uygulama okullarındaki öğretmenlerin örgütsel adalet algısının iş doyumları üzerindeki etkisinin incelenmesi

Bu çalışmanın amacı özel eğitim uygulama okullarında görev yapan öğretmen ve yöneticilerin deneyimlerine dayalı olarak örgütsel adalet ve iş doyumu arasındaki ilişkiyi inceleyerek özel eğitim okullarının hizmet kalitesini iyileştirmektir. Nitel araştırmanın fenomenolojik deseninde yürütülen bu çalışmanın verileri Konya il merkezindeki Selçuklu, Meram, Karatay ilçelerinde devlete bağlı özel eğitim uygulama okullarında görev yapan 3 okul yöneticisi ve bu okulların her birinden 10 olmak üzere toplam 30 öğretmenden elde edilmiştir. Katılımcıların adalet ve iş doyumuna ilişkin deneyimleri araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu ile tespit edilmiştir. Veriler betimsel analiz ile çözümlenmiştir. Kelimeler, kelime grupları, cümleler temel alınarak veriler i) psikolojik, ii) mesleki, iii) sosyal ve iv) çalışma koşulları olmak üzere dört boyutta sınıflandırılmıştır. Bu dört boyut ile örgütsel adalet ve iş doyumu ilişkisini çözümleyebilmek için matrislerden yararlanılmıştır. Bunun yanı sıra sebep-sonuç ilişkisine dayalı çözümleme yapılmıştır. Ayrıca nitel veri dereceli ölçekleme aracılığıyla nicelleştirilmiştir. Çalışmada elde edilen bulgulara göre özel eğitim uygulama okullarında adil bir çalışma ortamı mevcuttur. Çabalarının takdir edilmesi, görev dağılımlarının adil olması, sosyal ilişkilerin iyi olması ve ayrımcılığın olmaması iş doyumlarını artırmaktadır. Ancak düşük ücret ve çalışma koşullarındaki bazı yetersizlikler ile velilerden yeterli destek görememek iş doyumunu olumsuz etkilemektedir. Okul yöneticilerinin ve öğretmenlerin neredeyse tamamı takdir edilmenin iş doyumunu yükselttiğini belirtmiştir. Araştırmanın sonunda bulgulardan hareketle bir model geliştirilmiştir. İkincil soyutlama ile özel eğitim uygulama okullarında yöneticilerin örgütsel adalet bileşenlerinden hangileriyle çalışanların iş doyumunu nasıl etkileyebilecekleri görselleştirilmiştir. Özel eğitim uygulama okullarındaki yöneticiler, çalışanların doyumunu artırabilmek için onları başarılarından dolayı takdir etmeli, karar süreçlerinde onların da fikirlerini almalı, birlikte karar vermeli, görev dağılımında adil ve tarafsız olmalı, çalışanların materyal ve fiziki ortamla ilgili isteklerini karşılamalı, samimi ve açık iletişim kurmalı, bilgiyi ayrım gözetmeksizin herkesle paylaşmalı ve herkese karşı şeffaf olmalıdır.