Essays on pricing anomalies and the limits of arbitrage in emerging markets

Standart varlık fiyatlama modelleri ile piyasa anomalilerini açıklamak zordur, zira hepsi esas olarak tek fiyat teorisine dayanır; eşit getiri beklentileri olan varlıklar eşit değerlere sahip olmalıdır. Aksi takdirde, bir arbitraj fırsatı doğar. Ancak, arbitraj imkanı normal şartlarda uzun sürmemelidir, çünkü teorik olarak arbitrajörler gerekli likiditeyi sağlayarak yanlış fiyatlandırmayı sonlandırırlar. Yaşanılan son finansal kriz ise tek fiyat teorisini tekrar tartışmaya açmış ve oluşan sapmaların davranışsal ve ekonomik nedenlerini araştırmak için bir fırsat vermiştir. Bu tez, tek fiyat teorisinde oluşan sapmalara deneysel olarak Güvenceli Faiz Paritesi üzerinden odaklanmıştır. Tez üç bölümden oluşmaktadır, ilk iki bölüm Güvenceli Faiz Paritesinden sapmaların farklı açılardan analizini içerirken, son bölüm Türkiye finansal sistemi için piyasa tabanlı erken uyarı üretebilecek bir endeksin bu sapmalar kullanılarak oluşturulup oluşturulamayacağını araştırmaktadır. İlk bölümde, gelişmiş ve gelişmekte olan piyasalarda Güvenceli Faiz Paritesi analizi üzerinden tek fiyat teorisinin bozulmaları getiri eğrisinin beş ayrı vadesinde incelenmiştir. Dinamik faktör analizi sonucu tek fiyat teorisindeki bozulmaların her iki piyasa için zamana ve duruma bağlı olduğu, diğer taraftan küresel ve lokal olmak üzere iki faktörün etkinliği tartışılmıştır. Takas (swap) marketlerindeki derinleşen bozulmaların ekonomik sebepleri kriz öncesi, kriz ve kriz sonrası olmak üzere dönemlere ayrıştırılarak araştırılmış, küresel ve ülke özel sebeplerin etkinliği tartışılmıştır. Sonuçlar, parite düzensizliklerini açıklamada gelişmiş ülkelerde küresel faktörlerin -fonlama, likidite, davranışsal- önemini; gelişmekte olan ülkelerin ise küresel faktörlerin yanında; lokal faktörlerin - kurun ani değişiklik riski ve kredi riski - önemini ortaya koymuştur. Ayrıca gelişmiş marketlerde görünen finansal bulaşıcılık, varlıkların değerlerinin oluştuğu vade ve vadeler arası tek yönlü bilgi geçişkenliği, gelişmekte olan ülke faiz parite bozulmaları verisinde gözükmemektedir. Bu durum, gelişmekte olan ülkeler için seviye ve oynaklıkta bulaşıcılık etkisinin de lokal düzeyde farklılık taşıdığını göstermektedir. Emlak piyasasının çökmesi ile küresel ekonominin yaşadığı daralma uluslararası likiditenin kurumasına sebep olmuştur. Tezin ikinci bölümünde, kriz ile birlikte küresel likiditeyi yönetmede merkez bankalarının ve küresel ekonomi politikalarının etkinliğini Güvenceli Faiz Paritesi üzerinden araştıracağım. Bulgularım, Amerika Merkez Bankası (FED) öncülüğünde açılmış olan takas olanakları, stress test duyuruları ve diğer yapılan müdahalelerin Güvenceli Faiz Paritesi bozulmalarının normale döndürülmesinde etkili olduğudur. Ayrıca, müdahaleler kriz döneminde döviz marketlerinde yaşanan dalgalanmayı azaltmış, ancak sonuçları gelişmiş ve gelişmekte olan piyasalarda farklılık göstermiştir. Birçok ekonomist finansal krizlerin tohumlarının krizlerden önce atıldığını ve bu sebeple fark edilebileceğini iddia eder. Tezimin üçüncü bölümünde, Güvenceli Faiz Paritesi sapmalarının tezimin ilk kısmında açıkladığım sebeplerinin gelişmekte olan ülke örneklerinden Türkiye için kriz öncesinde bir erken uyarı göstergesi olup olamayacağını bir endeks oluşturarak araştıracağım. Bu sayede Türkiye özelinde politika üretenler ve/veya regülatörler krizler karşısında reaktif olmak yerine proaktif hareket etme imkanı bulacaklardır.