Modelling breast cancer risk factors with fuzzy cognitive map

Kanser günümüzün en önemli sağlık sorunlarından biridir. Sık görülmesi ve yüksek ölüm oranı nedeniyle, 1970 yılında ölüm nedeni bilinen hastalıklar arasında dördüncü sırada yer alırken şimdi kalp hastalıklarından sonra ikinci sırada yer almaktadır. Meme kanseri sebebiyle ölen kişilerin oranı 1990 yılından 2001 yılına kadar %2,3 gerilemiştir; bunun sebepleri arasında hastalık hakkındaki farkındalık, erken teşhis ve tedavi yöntemleri, toplumun bilinçlendirilmesi olarak sıralayabiliriz. Fakat meme kanseri tedavisi pahalı bir tedavidir ve uzman doktor, özel bakım gibi kısıtlı kaynakların kullanılmasını gerektirir bu da sadece bireylere değil; devlet yönetimine de ekstra yük getirmektedir. Tüm bu sebeplerden ötürü meme kanserinin erken teşhis ve tedavisi toplum için büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmada Bulanık Bilişsel Haritalama (BBH) ile onkologlara meme kanserine sebep olan değiştirilebilir ve değiştirilemeyen risk faktörlerinin hastalığa olan katkısının numerik değerlerle ortaya konması ve aksiyon alması gereken alanını belirlemeye yardımcı olması hedeflenmiştir. Bu araştırmada koruyucu ve önleyici tedbirler üzerinde durulacaktır. BBH sonucunda onkologların öncelikle bakacağı risk faktörlerinin bulunması ile meme kanserinden korunma ve önlemeye yönelik tavsiyelerinin kalitesi artacaktır. Tıbbi karar sistemleri kompleks sistemlerdir ve birbiri ile alakalı alakasız bir çok alt sistem barındırır. Üstelik bu alt sistemler klinik karar vermeyi zorlaştırarak hastalık hakkında doğru teşhis ve tedavi yönteminin bulunmasını zorlaştırır. BBH yöntemi alt sistemlerin birbiri ile olan ilişkisini incelediğinden tıbbi karar verme sistemlerine oldukça uygundur. Bu çalışmada meme kanseri uzmanlarının görüşleri alınarak temel meme kanseri risk faktörleri belirlendi ve bunlar arasındaki ilişkiler BBH ile ağırlıklandırıldı. Daha sonra önleyici ve koruyucu aksiyonlar sunuldu. Bir sonraki kısımda meme kanserine etki eden ve değiştirilebilir ve değiştirilemez diye ayırdığımız risk faktörleri açıklanacak. Üçüncü kısımda ise BBH?nın temel konseptleri açıklanacak. BBH yapılandırılırken uzman görüşüne dayanan bir yol izlenmiştir. Dördüncü kısımda BBH yapılandırılması ve üç farklı uzmanın görüşlerin kombinlenmesi açıklanmıştır. Beşinci kısımda ise meme kanserine etki eden risk faktörlerinin kendi içinde ve birbirleri ile olan ağırlıkları bulunmuştur. Altıncı kısımda senaryo analizleri ile değiştirilebilir ve değiştirilemeyen risk faktörlerinin ağırlıkları değiştirilerek önem kazanan risk faktörleri hesaplanmıştır ve yedinci kısımda bu sonuçlar göz önünde bulundurularak önleyici ve koruyucu yöntemler önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: Tıbbi Karar Verme Sistemleri, Meme Kanser, Bulanık Bilişsel Haritalama