Görselliğe dayalı etkinlikler yoluyla tarih derslerinde demokratik değer öğretimi

Küresel eğilimlerle birlikte, günümüz insanından beklenen; sorgulamaya dayalı akıl yürütebilme ve karar verebilme, toplumun aktif bir üyesi olma ve demokrasiye ayak uydurabilme gibi niteliklere sahip olmasıdır. Bu durum, Türk milli eğitiminin genel amaçlarında "genel bir dünya görüşüne sahip insan haklarına saygılı" insanlar olarak kendisine yer bulmuştur. Dolayısıyla, gerek çağın gerektirdiği demokratik ortamların oluşturularak kişilerin yetiştirilmesi gerekse de milli eğitim politikalarının gerçekleştirilmesi açısından demokratik eğitim üzerinde durulması gereken bir konu olarak ön plana çıkmaktadır. Demokrasinin özgürlük, eşitlik, insan hakları, adalet, hoşgörü, sevgi, saygı, iletişim, dayanışma, çoğulculuk, barış gibi pek çok değerin birleşimi geniş bir kavram olması; demokrasinin yaşatılarak öğretilmesini zorunlu hale getirmektedir. Bireylerin demokrasiyi bilmesi, içselleştirip davranış haline getirmesi; ancak, sağlam ve etkili bir eğitim neticesinde mümkün olmaktadır. Etkili eğitim ise öğrencilerin öğrenmesinde iz bırakacak yöntemlerle sağlanabilir. Pek çok araştırmada; eğitimde kullanıldığında olumlu sonuçlar ortaya çıkardığı tespit edilen ve bireylerin günlük hayatta çok yoğun olarak maruz kaldığı görselliğin demokrasi eğitiminde etkili bir yol olarak dikkati çektiği görülmektedir. Araştırmanın temel amacı; tarih derslerinde, demokratik değerlerin öğretiminde görsel etkinliklerin etkisini belirlemek ve öğrencilerin demokrasi ve görselliğe dayalı etkinlikler hakkında düşüncelerini tespit etmektir. Bu amaç doğrultusunda; görselliğe dayalı etkinliklerden oluşan bir program hazırlanarak, demokratik değerlerin öğretilmesine çalışılmıştır. Araştırmanın yürütülmesinde; veri zenginliği sağlaması ve farklı bakış açılarına imkân vermesi açısından, nitel ve nicel araştırma süreçlerinin birlikte kullanıldığı, karma yöntem yaklaşımı benimsenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu; 2015-2016 eğitim-öğretim döneminde, Ankara'nın Şereflikoçhisar ilçesinde bulunan bir lisenin 10. sınıfında öğrenim gören 88 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada; veri toplama araçları olarak, "Demokratik Değerler Ölçeği", "Demokratik Değerler Nitel Bilgi Formu", "Etkinlik Süreci Değerlendirme Formu", "Uygulayıcı Değerlendirme Formu", "Araştırmacı Günlüğü" ve "Öğrencilerin Sınıf İçi Çalışmaları" kullanılmıştır. Araştırmanın nicel verilerinin analizinde, SPSS 22.0 istatistik programı kullanılarak; ortalama ve standart sapma gibi betimleyici istatistikler, ilişkili örneklem t testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA), nitel verilerin analizindeyse betimsel analiz ve içerik analizi yapılmıştır. Araştırmada elde edilen sonuçlara göre; görselliğe dayalı etkinliklerin uygulandığı deney grubuyla, geleneksel öğretmen merkezli olarak tarih derslerinin işlendiği Kontrol 1 ve Kontrol 2 grupları arasında, deney grubu lehine istatistiksel anlamlı bir fark bulunduğu tespit edilmiştir. Nitel bulgulara bakıldığında da; katılımcıların demokrasi, eşitlik, özgürlük, adalet, dayanışma, barış, uzlaşma ve yönetim erkinin sınırlandırılması değerleri hakkında deney grubu katılımcılarının daha çeşitli ve doğru algılara sahip olduğu ve demokratik değerleri ifade ederken kullandıkları kelime sayısını ciddi düzeyde arttırdıkları tespit edilmiştir. Katılımcıların, etkinliklerden büyük oranda hoşlandıkları, görselliğe dayalı etkinliklerin bundan sonraki tarih derslerinde de uygulanmasını büyük çoğunlukla istedikleri, etkinliklerle öğretilmeye çalışılan tüm değerler katılımcılar tarafından öğrenildiğinin ifade edildiği, bilgiye yönelik sorularda; katılımcıların demokrasiyi ve demokratik değerleri öğrendiği ve demokrasinin ve demokratik değerlerin önemini anladığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Demokratik Değer, Demokrasi Eğitimi, Değer Öğretimi, Görsel Etkinlikler, Görsel Materyaller, Tarih Eğitimi.