Gülağaç (Aksaray) ilçesi ve çevresinde gerçekleştirilen bir etnoarkeolojik inceleme

Bu tez çalışması, Volkanik Kapadokya Bölgesi'nin batısında, özellikle Aksaray İli Gülağaç İlçesi'nde yer alan kırsal yerleşimlerde sürdürülen kültürel pratiklerin tarihöncesi dönemlerle olan ilişkisini etnoarkeolojik bir bakış açısıyla incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, günümüz kırsal yaşamında gözlemlenen uygulamaların arkeolojik buluntularla karşılaştırılması yoluyla kültürel süreklilik, etkileşim ve kısmî dönüşüm olgularını yorumlamayı hedeflemektedir. Etnoarkeoloji, çağdaş toplulukların maddi kültür ve davranış biçimlerinin, arkeolojik verilerin daha bağlamsal ve doğru biçimde yorumlanmasında kullanılmasını amaçlayan bir arkeoloji alt disiplinidir. Bu çalışmada; Alayhan, Bebek, Çatalsu, Demirci, Doğantarla, Kızılkaya, Pınarbaşı, Saratlı ve Süleyman Höyüğü yerleşim yerlerinde farklı etnik ve mezhepsel yapılara sahip topluluklarla yapılan sözlü tarih görüşmeleri ve doğrudan gözlemler aracılığıyla etnografik veri toplanmıştır. Bu veriler; mimari formlar, tarım stratejileri, depolama yöntemleri, ritüel uygulamalar ve çevre algısı gibi başlıklar altında değerlendirilmiş ve kültürel pratiklerin izleri analiz edilmiştir. Araştırma, güncel gözlemlerin bölgedeki önemli tarihöncesi yerleşmelerden elde edilen arkeolojik verilerle karşılaştırmalı olarak yorumlanmasını esas alır. Bu kapsamda Aşıklı Höyük, Balıklı Eski Yerleşim Yeri, Musular Düz Yerleşmesi, Güvercinkayası, Büyük Deller gibi Neolitik ve Kalkolitik Çağ yerleşmeleriyle bağ kurulmuştur. Çalışma, çağdaş kırsal yaşamda gözlemlenen bilgilerin tarihöncesi uygulamalarla hangi düzeyde örtüştüğünü ve bu benzerliklerin biçimsel, işlevsel ya da sembolik anlamlar taşıyıp taşımadığını sorgular. Tezin kuramsal çerçevesi, antropoloji ve arkeoloji disiplinlerinden beslenerek, kültürel aktarım, kolektif bellek, kimlik ve mekân kullanımı gibi kavramlar üzerine inşa edilmiştir. Kültürel süreklilik, etkileşim ve dönüşüm gibi kavramlar yalnızca tanımlayıcı değil aynı zamanda verilerin analitik yorumunda temel araçlar olarak kullanılmıştır. Beş ana bölümden oluşan tezde sırasıyla araştırmanın amacı ve yöntemi sunulmuş, ilgili kuramsal literatür değerlendirilmiş, bölgenin arkeolojik bağlamı tanıtılmış, etnografik bulgular aktarılmış ve son olarak arkeolojik verilerle karşılaştırmalı bir değerlendirme yapılmıştır. Bu çalışma, etnografik bilginin arkeolojik yoruma uyarlanması konusunda katkı sunmayı hedeflemekte ve yerel geleneklerin tarihöncesi yaşam biçimlerinin anlaşılmasında nasıl bir araç olabileceğini ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Etnoarkeoloji, Maddi Kültür, Yerleşim Arkeolojisi, Kırsal Yerleşim Pratikleri Bilim Kodu: 118014 Sayfa Adedi: Yazar: Nazlı Gül Danışman: Dr. Öğr. Üyesi Fadime Işıl Demirtaş