Gümülcine Ayanı Tokatçıklı Süleyman Ağa ile Ferecik Ayanı Ali Molla'nın faaliyetleri ve merkezi hükümetle olan ilişkileri

YÜKSEK L SANS TEZ ÖZETGÜMÜLC NE AYANI TOKATÇIKLI SÜLEYMAN AĞA LE FEREC K AYANIAL MOLLA'NIN FAAL YETLER VE MERKEZ HÜKÜMETLE OLANL ŞK LERALPER BAŞERTAR H ANAB L M DALI (UŞAK)Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler EnstitüsüAğustos 2006Danışman: Yrd. Doç. Dr. M. Murat ÖntuğOsmanlı Devleti iç ve dış etkenlerden kaynaklanan değişimlerin sonucundamerkeziyetçi niteliğini 17. yüzyılın sonlarından itibaren kaybetmeye başlamıştır.Kültürel ve coğrafi açıdan birbirinden çok farklı bölgelerde yerel güçler merkezû idareyekarşı durabilecek güce erişmişlerdir. Bu adem-i merkezûleşme sürecinin sonucundadevlet topraklarında ayan ve hanedan olarak tabir edilen güçlü aileler denetimi ellerinegeçirmişlerdir. Tirseniklioğlu, Karaosmanzadeler, Caniklioğulları bu ailelerin enönemlileri arasında yer almaktadır. Adem-i merkezileşme sürecinin yoğun olarakyaşandığı bölgelerin arasında Rumeli Bölgesi de yer almaktadır.Gümülcine Ayanı Tokatçıklı Süleyman Ağa ve Ferecik Ayanı Ali Molla adem-imerkezileşme sürecinin sonucunda yerel bir güç odağı olarak ortaya çıkmışlardır.Tokatçıklı Süleyman Ağa Gümülcine Ayanı olan Mestan Ağa'ya bağlı bir bölükbaşı veeşkıya reisi iken Ali Molla Edirne Bostancıbaşısı olan Ahmet Haseki'ye bağlı faaliyetgöstermiştir. Mestan Ağa Tokatçıklı Süleyman Ağa'nın Sultanyeri'ne ayan olarakatanmasını sağlarken Ahmet Haseki de Ali Molla'nın Ferecik'e ayan olmasınısağlamıştır.Tokatçıklı Süleyman Ağa, Mestan Ağa'nın öldürülmesinden sonra Gümülcine,Ahi Çelebi, Dimetoka ve Hasköy'ü de denetimi altına almayı başararak bölgenin engüçlü isimlerinden birisi haline gelmiştir. Tokatçıklı Süleyman Ağa'nın bu bölgelereilaveten Ferecik'i de kontrolü altına almak istemesi Tokatçıklı Süleyman Ağa ile AliMolla'yı karşı karşıya getirmiştir. Tokatçıklı Süleyman Ağa'ya direnemeyen Ali Molla,saoğlu ve Vakıflı Salih gibi dağlı isyancıları ile işbirliği içine girerek önemli dağlıreislerinden birisi haline gelmiştir.Devlet, Tokatçıklı Süleyman Ağa'dan bu grupları ya ortadan kaldırmasını ya dabu grupların iskân taleplerine engel olmamasını istemiştir. Tokatçıklı Süleyman Ağaiskân olayında menfi bir tavır takınmış fakat eşkıya gruplarını da ortadan kaldırmayıbaşaramamıştır. Bunun üzerine Tokatçıklı Süleyman Ağa'ya karşı Rumeli valisi olanbrahim Paşa'nın kontrolünde bir hareket gerçekleştirilmiş ve Tokatçıklı Süleyman Ağaile aile bireyleri ortadan kaldırılmıştır.Tokatçıklı Süleyman Ağa'nın ortadan kaldırılmasıyla birlikte Ali MollaFerecik'te ayanlık yapmaya devam etmiştir. Ferecik halkının şikâyeti üzerine Ali Molla,Sirozi smail Bey tarafından ortadan kaldırılmıştır.