Chemometric study of phenolic, flavonoid, fatty acid and nicotine contents of different nicotiana spp. types grown in Southeastern Anatolia Region of Turkey

Tütün yaprakları bir çok alkoloid içerir, bunlar başta nikotin olmak üzere, nikotinin, anatabine, anatalline ve nornikotinedir. Yapraklar aynı zamanda yüksek oranda glukozitler, tahasinin, tahasilin ve izokerkitrin, 1-kinik, klorojenik, kafeik ve oksalik asitleri de içerir. Bu tez kapsamında daha çok ülkemizin doğu illerinden Nicotiana tabacum türüne ait örnekler toplanmış gölgede kurutulmuş ve petrol eteri ile etanol ekstreleri hazırlanmıştır. Hazırlanan petrol eteri ekstresinin yağ asidi içeriği GC-MS/MS ile, etanol ekstrelerinin fenolik bileşikler bakımından kimyasal içeriği ise LC-MS/MS ile belirlenmiştir. Nicotine, Nicotinamide ve Nicotinic acid bileşiklerinden oluşan bir metot geliştirilerek bu metoda ait tüm analitik parametreler ortaya konmuştur. Etanol ekstrelerinin bu bileşikler bakımından içerik analizi bu metoda göre LC-MS/MS ile yapılmış ve tüm kimyasal sonuçlar kemometrik olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca etanol ekstrelerinin total fenolik içeriği, antioksidan kapasitesi (CUPRAC, DPPH serbest radikali giderim aktivitesi ve ABTS katyon radikali giderim aktivitesi yöntemleri), antikolinesteraz enzim aktivitesi (Asetil ve butirilkolinesteraz), antiüreaz ve antitirozinaz enzim aktiviteleri de incelenmiştir. Genel olarak GC-MS yağ asidi sonuçlarına baktığımızda çalışılan örneklerin özellikle majör bileşenler bakımından farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Farklı lokalitelerden toplanan örneklerin majör bileşenlerinin caproic (C6:0), myristic (C14:0), palmitic (C16:0), oleic (C18:1n9c), linoleic (C18:2n6c), stearic (C18:0) ve pentadecanoic asitler (C15:0) olduğu tespit edilmiştir. LC-MS/MS sonuçlarına baktığımızda ise hesperidin, klorojenik asit, malik asit ve rutin bileşikleri majör bileşen olarak tespit edilmiştir. Antioksidan aktivite bakımından baktığımızda ise DPPH yönteminde MTYE, ABTS yönteminde MZY ve CUPRAC yönteminde yine MTYE ekstrelerinin en yüksek aktiviteyi gösterdiği belirlenmiştir. Tüm örneklerin genel olarak hem asetil hemde butirilkolinesteraz enzim aktivilerinin düşük olduğu fakat özellikle Adıyamandan toplanan örneklerin asetilkolinesteraz enzim aktivitelerinin yüksek olduğu tespit edimiştir. Bazı örneklerin yüksek bazı örneklerin ise hiç antiüreaz enzim aktivitesi göstermediği saptanmıştır. Tirozinaz enzim aktivitesine baktığımızda ise genel olarak örneklerin orta-yüksek bir potansiyele sahip olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak lokalite farklılığın hem kimyasal içerik hem de biyolojik aktivite bakımından oldukça etkili olduğu söylenebilir. Diğer bir değişle iklim ve toprak yapısının tütün örneklerin kimyasal içeriği ve dolayısıyla biyolojik aktiviteleri üzerinde oldukça etkili olduğu sonucuna varılmıştır.