Archaeological interpretation and presentation of the pilgrimage site of Pisidian Antioch (Yalvaç)

Kültürel miras alanlarının korunabilmesini ve toplum tarafından benimsenip sahip çıkılmasını sağlayabilecek en önemli faktörlerden biri, kültürel miras alanlarına yönelik toplumsal farkındalığın arttırılmasıdır. Toplumlarda kültürel miras alanlarına yönelik farkındalığı arttıran iki önemli unsur bulunmaktadır: alanların fiziksel, sosyal ve tarihi özelliklerin iyi anlaşılması ve kullanıcı ve ziyaretçilerin alanla etkileşim kurabilmelerinin sağlanması. Bu iki unsur dikkate alındığında, özellikle arkeolojik alanlara yönelik farkındalığın yeterli düzeyde olmadığı gözlemlenmektedir. Gerek arkeolojik alanların temsil ettiği tarihi dönem(ler) hakkındaki yetersiz bilgi, gerekse özellikle yıkıntı halinde bulunan bazı arkeolojik alanların ziyaretçiyi etkileyecek görsel etkiden yoksun olması ve bu nedenle yeterli bilgi aktaramaması nedeniyle, arkeolojik alanların geniş toplum kitleleri tarafından anlaşılmasında ve benimsenmesinde zorluklar ortaya çıkmaktadır. Bu çalışmanın amacı, farkındalık ve (sürdürülebilir) koruma arasındaki ilişkiyi temel alarak, arkeolojik alanlara yönelik farkındalığı etkin bir biçimde oluşturma yöntemlerini araştırmaktır. Bu bağlamda, bu çalışma, kişilerin bilişsel algılama yeteneklerini ve alanla kurdukları etkileşimleri temel alan yorum ve sunum yöntemlerine odaklanmıştır. Türkiye'deki bir çok başka arkeolojik alanda da gözlemlenebileceği gibi, Pisidia Antiokheia'sı da bugün fiziksel bütünlüğünü büyük ölçüde kaybetmiş ve yerel halkviii tarafından tam olarak benimsenip, sahiplenlenilememiştir. Oysa kent, coğrafi, tarihi, fiziksel ve sosyal özellikleri bakımından çağdaşlarından ayrışır. Hellenistik dönemde kurulan, Roma döneminde ise kolonileşen kent, Hellenistik dönem kent planlaması ve Roma dönemi yapım teknikleri gibi önemli özelliklere sahiptir. Daha da önemlisi, Res Gestae Divi Augusti yazıtının Latince bir kopyasının burada bulunmuş olması ve kentin Aziz Paulus'un misyonerlik faaliyetleri kapsamındaki yeri ve önemi, Pisidia Antiokheia'sını dünyaca ünlü bir arkeolojik alan haline dönüştürmektedir. Nitekim, bir zamanlar Roma imparatorluk kültünü barındırmış olan antik kent, aynı zamanda Erken Hıristiyanlık dönemi ve sonrasındaki dini ve ruhani önemi nedeniyle, bugün de Hırıstiyanlar için bir hac merkezi olma rolünü sürdürmektedir. Bu özelliklerinin yanı sıra, alanın içinde bulunduğu kırsal peyzaj, Mên Tapınağı ve Yalvaç kasabası gibi başka kültürel miras alanlarını da kapsamaktadır. Farklı miras alanlarının oluşturduğu bu fiziksel ve sosyal bütünlük aynı zamanda tarihi bir süreklilik oluşturmaktadır. Tüm bu özelliklerine rağmen, antik kent uzunca bir süre göz ardı edilmiş, yerel halk tarafından fazla benimsenmemiş ve hak ettiği değeri henüz bulamamıştır. Bu çerçeve içerisinde, bu çalışma Pisidia Antiokheia'sının sunduğu değerleri, fırsatları ve alanın korunmasına yönelik tehditleri incelemiş ve alanın fiziksel ve sosyal çevresi içerisinde sürdürülebilir olarak korunabilmesi doğrultusunda önemli bir basamak olarak arkeolojik alana yönelik farkındalığın artırılması amacıyla, alanının yeniden yorum ve sunumuna yönelik prensip ve öneriler geliştirmiştir. Anahtar Kelimeler: Pisidia Antiokheia'sı (Yalvaç), arkaeolojik alanlar, toplumsal farkındalık, yorum, sunum