Hanehalkı özellikleri bağlamında 2008 küresel ekonomik krizinin yoksulluk üzerine etkisi: Türkiye örneği

Yoksulluk, iktisadın ve politika uygulayıcılarının sürekli gündeminde olan bir konudur. Dolayısıyla yoksulluk, başta ekonomistlerin olmak üzere diğer sosyal bilimcilerin ilgisini cezbetmektedir. Küreselleşen dünyada yüksek refah artışlarına rağmen yoksulluk, az gelişmiş ülkelerde olduğu gibi, gelişmiş ülkelerde de bir sorun olarak belirmektedir. Diğer ülkelere benzer olarak yoksulluk, Türkiye'de de çözüm bekleyen temel sosyoekonomik sorunlardan biridir. Ekonomik kriz ve yoksulluk konularının incelendiği bu araştırmada öncelikle temel kavramlara yer verilmiştir. Daha sonra 2008 küresel ekonomik krizi döneminde Türkiye'de yoksulluğun seyri mikro seviyede araştırılmıştır. Birçok ülkeyi etkileyen küresel ekonomik kriz, Türkiye'yi de etkilemiştir. Bu etkinin yoksulluk değişkeni ile ölçülmesi krizin hanehalkına yansımasına ışık tutması açısından önemlidir. Çalışmada, 2008 küresel ekonomik krizinin hanehalkı yoksulluğu üzerinde etkisini araştırmak için, 2006-2010 periyodunda Türkiye İstatistik Kurumu tarafından hazırlanan Hanehalkı Bütçe Anket verileri kullanılmıştır. Yıllık kullanılabilir gelirlerine göre hanehalkları altı farklı yoksulluk kategorisine ayrılmış ve bağımlı değişkenler oluşturulmuştur. Kategoriler oluşturulurken göreceli yoksulluk sınırı dikkate alınmıştır. Bağımsız değişkenler ise hanehalkı sorumlusunun ve eşinin, demografik ve sosyoekonomik özellikleri, konut özellikleri-varlıklar ve diğer faktörlerdir. Bağımlı değişkenin sıralı kategorik yapısına uygun olarak genelleştirilmiş sıralı logit model kullanılmıştır. Yapılan çalışmada, Türkiye'de hanehalkı sorumlusunun; erkek olması, 39 yaş ve altında olması, evli olması, zorunlu sigortası olmaması, bir okul bitirememesi, tarım sektöründe çalışması, düzenli ücretli çalışması ve sendikaya kayıtlı olmaması küresel ekonomik kriz döneminde hanehalkının yoksul olma ihtimalini daha fazla arttırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Benzer şekilde hanehalkı sorumlusu eşinin: bir okul bitirememesi, tarım sektöründe çalışması, kendi hesabına ve ücretsiz aile işçisi olarak çalışması, sendikaya kayıtlı olmaması hanehalkının küresel ekonomik kriz döneminde yoksullaşma olasılığını daha fazla arttırmaktadır. Konut özellikleri-varlıklar ve diğer faktörler açısından hanehalkının; müstakil-bağımsız veya tek duvarla bitişik evde ikamet etmesi, kiracı olması, ısınmak için soba kullanması, kırsalda ikamet etmesi, gayrimenkul kira geliri olmaması, otomobili olmaması, ikinci konutu olmaması, arsası olmaması, dükkânı olmaması, kalabalık ve bağımlı bireyi fazla hanelerde yaşaması küresel ekonomik krizinden olumsuz etkilenme ihtimalini daha fazla arttırmaktadır.