Hegemonik mücadeleler çerçevesinde Avrupa güvenliği: Ukrayna sorunu üzerine bir değerlendirme

1991'de Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin (SSCB) yıkılmasıyla beraber iki kutuplu sistemin sona ermesi, kapitalist sistemin egemenlik alanını genişletmiştir. Uluslararası sistemde bağımlılık ilişkileri artarken, diğer yandan ülkeler arasında rekabet ve çelişkiler de birikmiştir. Artan çelişkilerin, en belirgin olduğu alanlardan biri Doğu Avrupa coğrafyasıdır. Sovyetler Birliği'nin dağılması sonucunda yeni bir devlet olarak ortaya çıkan Rusya Federasyonu siyasal, ekonomik ve sınıfsal anlamda ciddi bir dönüşüm yaşamış ve zamanla küresel sistemin önemli bir aktörü haline gelmiştir. Ancak, Rusya Federasyonu'nun küresel sisteme eklemlenme süreci, genel olarak, gerilim yaratmıştır. Avrupa Birliği (AB), NATO ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD) gibi Batılı aktörler, Rusya Federasyonu'nun dış politikasını güvenlik temelinde kavramışlardır. Doğu Avrupa'daki önemli ülkelerden biri olan Ukrayna; Batılı aktörler ve Rusya Federasyonu'nun hegemonya ve güvenlik arayışları açısından büyük önem teşkil etmektedir. Söz konusu aktörler arasında 1990'lı yılların başından itibaren Doğu Avrupa üzerinde değişik biçimlerde süren mücadele, 2004 yılında Ukrayna'nın Batı'ya yakınlaşmasını sağlayan "Turuncu Devrim" sırasında ciddi bir ihtilaf haline gelmiştir. Rusya'ya yakın duran Viktor Yanukovich iktidarı ve Batı'ya yakın duran muhalefet odakları arasında 2014 yılında yaşanan çekişme ise Batılı aktörler ve Rusya Federasyonu arasındaki mücadeleye yeniden ivme kazandırmış; 2022 yılında Ukrayna ve Rusya Federasyonu arasında askeri çatışmaya dönüşen silahlı bir mücadelenin kapısını aralamıştır. Bu çalışma, 21. yüzyılda Doğu Avrupa'da açığa çıkan gerilimleri ve bu gerilimlere neden olan dinamikleri uluslararası sistemin yapısıyla ilişkilendirerek, hegemonya krizi başlığı altında incelemektedir. NATO, ABD ve Rusya gibi önemli aktörlerin hegemonya arayışlarının Avrupa güvenliğine etkileri siyasi, ekonomik, askeri ve sosyal boyutlarıyla tartışılmaktadır. 2004-2022 yılları arasında Ukrayna'da meydana gelen olaylara odaklanan çalışma, tarihsel vaka çalışmasına dayalı olarak hazırlanmıştır. Literatür taraması sonucunda, Ukrayna üzerinden yürütülen mücadeleyi hegemonya ve güvenlik arasındaki bağıntıyı dikkate alarak kapsamlı bir şekilde tartışan herhangi bir çalışmanın olmadığı gözlemlenmiştir. Ukrayna ve Rusya arasında sıcak çatışmaya dönüşen mücadele, Gramşiyan hegemonya ve güvenlik perspektifinden değerlendirilmektedir. Bu anlamda, hegemonya arayışı ve güvenlik politikaları arasında ilişki olduğu savı, çalışmanın dayanak noktasını oluşturmaktadır.