Hemodiyaliz hastalarının depresyon, anksiyete , stres düzeyleri, kronik hastalık özyönetimi ve yaşam kalitesi ile ilişkisi

Bu araştırmada hemodiyaliz hastalarının depresyon, anksiyete, stres düzeylerinin kronik hastalık öz yönetimi ve yaşam kalitesi ile ilişkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Tanımlayıcı ve kesitsel tipteki bu araştırma Şubat-Ekim 2023 tarihleri arasında Karaman'da 18 yaş ve üzeri araştırmaya katılmaya gönüllü 112 hemodiyaliz hastası ile yürütülmüştür. Veriler Kişisel Bilgi Formu, Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği (DASS-21), Kronik Hastalık Öz Yönetim Ölçeği (KHÖYÖ) ve Yaşam Kalitesi Ölçeği-Kısa Formu (QoL SF-12) yardımıyla yüz yüze toplanmıştır. Yaş ortalaması 59,39±14,86 (Min: 19, Maks: 83) olan katılımcıların %63,4'ü erkektir. Oluşturulan çok değişkenli linner regresyon analizlerine göre; KHÖYÖ alt boyutlarından Sağlık Bakım Etkinliği (B: 0,280, p=0,001) ve Tedavi Uyumu (B: 0,217, p=0,016) düzeyleri arttıkça; DASS-21 alt boyutlarından Depresyon (B: -0,267, p=0,032) ve Anksiyete düzeyi azaldıkça (B: -0,540, p=0,000), QoL SF-12 alt boyutlarından Fiziksel Bileşen düzeylerinin arttığı saptanmıştır. Stres, Kendini Damgalama ve Damgalamayla Baş Etme düzeyleri ile Fiziksel Bileşen puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki belirlememiştir (p>0,05). Sağlık Bakım Etkinliği (B: 0,226, p=0,015) düzeyi arttıkça ve Anksiyete düzeyi azaldıkça (B: -0,424, p=0,000) Mental Bileşen düzeylerinin arttığı saptanmıştır. Depresyon, Stres, Kendini Damgalama, Damgalamayla Baş Etme ve Tedavi Uyum düzeyleri ile Mental Bileşen puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki belirlememiştir (p>0,05). Sonuç olarak depresyon, anksiyete ve stres gibi psikolojik durumlar hemodiyaliz hastalarının kronik hastalık öz yönetimi becerilerini zayıflatabilir ve yaşam kalitesini düşürebilir. Zayıf kronik hastalık öz yönetimi becerileri de yaşam kalitesindeki azalmayı daha da derinleştirebilir. Hemodiyaliz hastalarının psikososyal durumlarının periyodik olarak değerlendirilmesi ve uygun müdahalelerin planlanması büyük önem taşımaktadır. Anahtar sözcükler: Yaşam kalitesi, Kronik hastalık öz yönetimi, Depresyon, Anksiyete, Stres, Hemodiyaliz.