Hemşirelerde stresle başaçıkma biçimleri ile tükenmişlik arasındaki ilişkilerin incelenmesi

02.Özet Çağımızda insan sağlığını olumsuz yönde etkileyen en önemli etkenlerden biri " stres " dir. Stres insanın biyolojik ve psiko-sosyal dengesini bozup, onda tükenmeye yol açar. İnsanlar dengelerini koruyabilmek için kendilerine göre geliştirdikleri bazı başetme biçimleri ile stresi çözümlemeye ya da etkisini azaltmaya çalışırlar. Bu başetme biçimlerinden bazıları etkili olmakla birlikte, bazıları etkili olmayabilir. Stresin uzun süreli olarak yoğun bir şekilde hissedilmesi ve onunla etkin bir şekilde başedilememesi kişide tükenmişliğe yol açar. Duygusal tükenme, kişisel başarısızlık, duyarsızlaşma şekillerinde ortaya çıkan ve fiziksel, duygusal, zihinsel boyutlu bir sendrom olarak tanımlanan tükenmişlik (burnout ) yardım mesleklerinde yaygın olarak görülmektedir. İnsanlara sağlık hizmeti veren ve hastalarla direkt olarak yoğun bir şekilde yüz yüze bulunan hemşirelerde de tükenmişlik yaşanmaktadır. Hemşirelerde tükenmişlik gerek yurtdışında, gerek yurtiçinde birçok araştırmacı tarafindan çeşitli değişkenler de dikkate alınarak araştırılmıştır. Ancak hemşirelerde stresle başetme biçimi ile tükenmişlik arasındaki ilişkinin nasıl olduğu ve bazı değişkinler de dikkate alınarak stresle başetme biçiminin tükenmişliği yordamasına yönelik bilgi ihtiyacı ortaya çıkmaktadır. Bu ihtiyacı cevaplama amacım taşıyan bu araştırmada araştırma grubunu ; Trabzon ilindeki hastanelerden Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Farabi Hastanesinde görevli 96, Numune Hastanesinde görevli 75 ve Sigorta Hastanesinde görevli 94 olmak üzere toplam 265 hemşire oluşturmuştur. Hemşirelere, Stresle Başaçıkma Tarzları Envanteri ve Maslach Tükenmişlik Envanteri (MBI) uygulanmıştır. Bulgular; hemşirelerin çoğunda stresle başetme biçimi olarak birinci sırada sosyal destek arama yaklaşımının bulunduğu (%44), kendine güvenli yaklaşımın birinci sırada stresle başetme biçimi olarak bulunma yüzdesinin 33 olduğu, iyimser yaklaşımın (%15), kendine güvensiz yaklaşımın (%7) ve boyun eğici yaklaşım (%1) izlediği görülmektedir. Hemşirelerin % 24' ünde duygusal tükenmişlik, % 15' inde kişisel başarısızlık şeklinde tükenmişlik görüldüğü, duyarsızlaşmanın görülme yüzdesinin ise % 2 olduğunu ; duygusal tükenmişlik ile iyimser yaklaşım arasında anlamlı ve negatif (r= -.13, p<.05), vnboyun eğici yaklaşım ile anlamlı ve pozitif (r=.12, p<.05) ilişki bulunduğunu; kişisel başarısızlıkla iyimser yaklaşım arasında pozitif yönde (r=.26,p<.05) istatistiksel olarak anlamlı bir ilişkinin bulunduğu, hizmet süresi ve öğrenim düzeyi ne olursa olsun hemşirelerin tükenmişlik geliştirme riski taşıdıkları bulunmuştur. Bulgulara göre, iyimser yaklaşımın hem duygusal tükenmeyi hem de kişisel başarısızlık şeklinde görülen tükenmişliği, boyuneğici yaklaşımın duygusal tükenmeyi ve hizmet süresi değişkeninin de duyarsızlaşma şeklinde görülen tükenmişliği manidar olarak yordadığı bulunmuştur. Araştırmada elde edilen bulgulara dayanılarak genel ve spesifik önerilerde bulunulmuştur. vm