The sharh on one hundred sayings of Hz. Ömer and Hz. Osman (Manisa El Yazmaları Kütüphanesi Manisa Akhisar Zeynelzade Koleksiyonu 45Ak Ze 647) (Examination-text)

The subject of this thesis is the examination of the commentary text on the wise sayings of Hz. Ömer and Hz. Osman, who are among the distinguished figures and pioneers of Islamic history. The main objective of the study is to demonstrate the literary aspect of the work, revealing that it consists not merely of religious and moral aphorisms, but that the sayings convey cultural, political, and moral messages relevant to contemporary individual and societal issues through a literary language. This work adopts the traditional sharh methodology, as commonly used in classical Islamic scholarship. The thesis is structured into five main chapters. The first chapter outlines the conceptual frameworks employed in the study and provides a literature review. The second chapter offers an introduction to the manuscript that forms the basis of the commentary. The third chapter focuses on a thematic analysis of the sayings of Omer and Osman, who are among the Khulafāʾ al-Rāshidūn and constitute the central figures of this study. The fourth chapter presents a comprehensive examination of the entire text through interpretive discussion. The final chapter includes the full transcription of the manuscript and offers concluding remarks. This study attempted to reveal the connection between the literature of aphorisms, which holds an important place in Turkish literature, and the sayings of these figures. At the same time, it has allowed us to gain knowledge about the approaches of important figures of the Islamic era to events, persons, and situations, in addition to their foresight regarding individual and social moral approaches. Keywords: Hz. Osman, Hz. Omar, Aphorisms, Commentary, Islamic ethics. Examination. İnci tanelerinin dizilimi gibi olan ve derin bir tefekkürün hikmetle, şiir gibi söylenmiş sözleridir. Bu hikmetli sözlerde asıl amaç, az sözle çok şey anlatarak insanın hem düşünce dünyasına hem de kalbine hitap etmektir. İslam'ın öncü şahsiyetlerinden olan Hz. Ömer ve Hz. Osman, yalnız İslam düşünce tarihi için değil, aynı zamanda klasik Türk edebiyatı için de önemli bir yer tutar. Vecizeler, methiyeler, hilyeler, menkıbeler ve faziletnâmelerde yer verilen iki sahabenin özellikle adalet ve hayâ gibi öne çıkan özellikleri edebî metinlerde sıkça yer almıştır. Hz. Muhammed ile anılan iki sahabenin yaşayışları, olaylara ve durumlara karşı olan tavırlarını veciz sözleri ile görmek mümkündür. Her iki sahabenin hikmetli sözleri, yaşadıkları dönemin ötesinde günümüze uzanan bir rehber olarak görülmektedir. Çalışma sürecinde, Hz. Ömer ve Hz. Osman'ın vecizelerinin incelendiği tezler ve kitaplarda vecizelerin yüzeysel olarak ele alındığı tespit edilmiştir. Bu çalışmada farklı temalarda söylenilen vecizelerin konuları detaylı bir şekilde incelenmiştir. Tez çalışması bu yönüyle özgün bir nitelik taşımaktadır. Kültür ve edebiyat tarihi için önemli yer tutan "Hz. Ömer ve Hz. Osman'ın Yüzer Sözünün Şerhi" isimli bu çalışma, Manisa Kütüphanesi'nde Akhisar Zeynelzade Koleksiyonunda yer almaktadır. Eserin ismi kütüphane kataloğunda "Ömer b. Hattab ve Osman b. Affan'ın Yüzer Kelimesinin Şerhi" olarak kayıtlıdır. Yazma eserin ilk sayfası 1a'dan 89b'ye kadar sayfa sırası takip edilmiş ve müellifin kaydettiği sıra değiştirilmeden incelenmiştir. Tez çalışmasında vecizeler, sırasıyla günümüz Türkçesine çevrilmiş ve anlamlarıyla birlikte aktarılmıştır. Akabinde bu vecizeler konuları itibariyle temalarına göre tasnif edilmiştir. Her iki sahabenin özellikle hangi konularda vecizelerinin yoğunlaştığını ortaya koymak için temalar; ortak temalar, farklı temalar, fıkhî temalar ve diğer temalar olarak dört ana başlık altında sınıflandırılmıştır. Her bir tema alt başlıklara ayrılmış, sahabelerin o temalarla ilgili sözleri verildikten sonra incelemeleri yapılmıştır.