İbnü'l-Fârız'ın şiirinde tasavvufi anlamların inşasında belagat fenomenleri ve etkisi

Bu araştırma, İbnü'l-Fârız'ın şiirlerinde görülen belâgat olgularını tasavvufî anlamların inşasında merkezi bir unsur olarak ele almayı ve bu olguların tasavvufî deneyimi nasıl biçimlendirdiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Tasavvuf şiirinin en önde gelen şairlerinden biri olan İbnü'l-Fârız, dili derin ruhani anlamlar taşıyan bir araca dönüştürmedeki başarısıyla öne çıkmış; bu yönüyle belâgat, şiirindeki ruhani tecrübeyi kuran temel yapı taşlarından biri hâline gelmiştir. Araştırma, özellikle istiare, teşbih, mecaz, kinaye ve Kur'anî göndermeler gibi belâgat sanatlarını analiz ederek bu sanatların fenâ, ittihad, ilahî aşk ve ruhani tecelliler gibi tasavvufî kavramların ifade edilmesinde nasıl işlediğini ortaya koymaktadır. Çalışma, dilsel biçim ile manevi anlam arasındaki ilişkiyi incelemekte; belâgatın yalnızca süsleme işlevi üstlenmediğini, aynı zamanda tasavvufî anlamı kuran ve derinleştiren bir unsur olduğunu göstermektedir. Araştırmanın önemi, belâgat incelemesi ile tasavvuf araştırmalarını bir araya getiren yöntemsel yaklaşımında belirginleşmektedir. Çalışma, üslubun tasavvufî anlam üzerindeki etkisini ortaya koyarak eleştirel ve edebî araştırmalara katkı sunmakta, ayrıca başka tasavvuf metinlerine de uygulanabilir bir çözümleme modeli geliştirmektedir. Bunun yanında, İbnü'l-Fârız'ın şiirini hem belâgat hem tasavvuf açısından bütüncül bir yaklaşımla değerlendirmesi bakımından literatüre özgün bir katkı sağlamaktadır. Konu seçiminin gerekçeleri arasında tasavvuf şiirinin Arap edebiyatındaki seçkin yeri, İbnü'l-Fârız'ın derin ruhaniyet ile yüksek belâgatı birleştirme konusundaki benzersizliği ve bu alanda yapılan analitik–uygulamalı çalışmaların sınırlı oluşu yer almaktadır. Ayrıca belâgat ile tasavvufî anlam arasındaki ilişkinin incelenmesi, okurun ruhani tecrübeyi daha derin kavramasına yardımcı olmakta ve dilin insanın en yüksek vecd hâllerini ifade edebilen bir araç olduğunu göstermektedir. Araştırmanın temel problemi şu soruda özetlenmektedir: Belâgat sanatları, İbnü'l-Fârız'ın şiirlerinde tasavvufî anlamların ifade edilmesini nasıl etkilemektedir? Bu soru; şairin üslup ve belâgat özelliklerinin neler olduğu, mecaz ve benzetmelerin tasavvufî anlamları iletmedeki rolü, belâgatın ruhani tecrübeyi okura aktarmadaki etkisi ve İbnü'l-Fârız'ın diğer tasavvuf şairlerinden ayrılan özgün belâgat unsurlarına sahip olup olmadığı gibi alt sorulara ayrılarak detaylandırılmaktadır. Bu araştırma böylece İbnü'l-Fârız'ın şiirindeki derin belâgat yapısını çözmeyi, bu yapının tasavvufî tecrübeyi nasıl kurduğunu göstermeyi ve dil ile ruhun şiirsel düzlemde nasıl bir bütünlük oluşturduğunu ortaya koymayı hedeflemektedir.