İhracat ile doğrudan yabancı yatırımların kadın istihdamına etkisi: Türkiye örneği

ÖZET Kadın emeğinin işgücü piyasasında yeterince değerlendirilmemesi, kadınların istihdam oranlarının düşük seviyelerde kalmasına neden olmaktadır. Türkiye'de kadınların işgücüne katılım oranının düşük olması, yalnızca kültürel ve sosyal faktörlerle değil, aynı zamanda ekonomik değişkenlerle de doğrudan ilişkilidir. Özellikle doğrudan yabancı yatırımlar (DYY), ihracat ve gayri safi yurt içi hasıla (GSYİH) gibi makroekonomik göstergelerin kadın istihdamı üzerindeki etkisi, kadınların işgücü piyasasındaki rolünün anlaşılması açısından büyük önem taşımaktadır. Bu ekonomik faktörlerin kadın istihdamını artırıcı veya sınırlayıcı etkileri, incelenmesi gereken bir konudur. Bu çalışma, 1988-2023 dönemi ele alınarak Türkiye'de kadın istihdamı ile doğrudan yabancı yatırımlar, ihracat ve ekonomik büyüme (GSYİH) arasındaki ilişkileri incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada kullanılan zaman serisi analiz yöntemleriyle serilerin durağanlıkları ADF, PP ve KPSS birim kök testleriyle değerlendirilmiş; ARDL sınır testi ile seriler arasındaki uzun dönemli ilişkiler incelenmiştir. Sonuçlara göre, DYY ve ihracatın kadın istihdamı üzerinde uzun dönemde negatif, GSYİH'nin ise pozitif bir etkisi olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, kısa dönem hata düzeltme modeli (ECT), seriler arasındaki kısa dönem ilişkilerin güvenilir bir şekilde analiz edilmesini sağlamıştır. Uzun dönemli eşbütünleşme ilişkilerinin daha hassas bir şekilde tahmini için FMOLS, DOLS ve CCR yöntemleri uygulanmış ve bu modellerden elde edilen sonuçların ARDL sınır testi bulgularıyla tutarlı olduğu belirlenmiştir. Granger nedensellik testleri, GSYİH'nin kadın istihdamı ve ihracat üzerinde tek yönlü nedensel bir etkisi olduğunu, ancak DYY ve ihracatın kadın istihdamı üzerinde doğrudan nedensel bir etkisinin bulunmadığını ortaya koymuştur. Varyans ayrıştırma ve etki-tepki analizleri, kadın istihdamındaki değişimlerin büyük ölçüde içsel dinamiklerden kaynaklandığını, GSYİH'nın etkisinin ise zamanla arttığını göstermiştir. Buna karşılık, DYY ve ihracatın etkilerinin sınırlı ve değişken olduğu belirlenmiştir.