Two novel MCDM approaches PODER and V-PARS: Evaluating micromobility modes in Paris and Istanbul

Mesafeye dayalı Çok Ölçütlü Karar Verme (ÇÖKV) yöntemleri, çelişen ölçütler koşulları altında alternatifleri değerlendirmek ve sıralamak için sağlam bir çerçeve sunar. Mevcut literatürde belgelendiği gibi bu yöntemler, alternatifleri pozitif, ortalama veya negatif ideal çözümler gibi referans noktalarına olan mesafelerine göre analiz eder. Ancak literatürde önemli bir boşluk vardır - referans noktasının kararın kendisi olduğu bir tekniğin olmaması. Mesafeye dayalı yöntemler mesafe ölçütlerinin ve referans noktalarının dikkatli bir şekilde seçilmesini gerektirirken, kavramsal basitlikleri, görsel çekicilikleri ve uyarlanabilirlikleri onları çeşitli akademik disiplinlerdeki karmaşık karar problemlerini ele almak için değerli araçlar haline getirir. Bu yöntemler, bazı referans noktalarına olan mesafeye odaklanmaları ve MCDM'deki öz referanslama ve vektör tabanlı yaklaşımların potansiyelini ihmal etmeleri nedeniyle sınırlıdır. Hem büyüklüğü (mesafeyi) hem de yönü kapsayan vektörler, benzerlik işlemleri için uygundur ve bir alternatifin ölçüt uzayındaki konumu hakkında daha zengin bir anlayış sağlar. Bu doktora tezi, iki yeni MCDM prosedürü önererek bu boşluğu ele almaktadır. İlki, Çıkarma ile Mesafeye Göre Ağırlıklandırma (POndération sur la Distance par ExtRaction (PODER)) olarak adlandırılan, ölçüt ağırlıklandırma için tasarlanmış yeni bir mesafe tabanlı metodolojidir. İkincisi, Vektör Tabanlı Tercih Sıralama Sistemi (Vector-Based Preference Ranking System (V-PARS)) olarak adlandırılan, yeni bir vektör tabanlı sıralama metodolojisidir. Önerilen metodolojiler, Öklid ortamında ölçüt çıkarma mesafesi kavramını ve Sosyal Seçim Teorisi'nden, özellikle Borda Sayımı, Kemeny-Young Yaklaşımı ve Copeland Yöntemi'nden fikirlerin vektörel genişlemesini entegre eder. Ek olarak, her iki yaklaşım için yeni bir karar toplama prosedürü, bireylerin tercih edilen bir sonuca doğru gizlice yönlendirildiklerinde daha iyi kararlar aldıklarını varsayan Dürtme Teorisi temelinde oluşturulmuştur. Bu araştırma ayrıca, hem kesin hem de kesin olmayan veri formatlarını (örneğin, net ve bulanık) kullanarak MCDM metodolojileri bağlamında normalleştirme ve ölçeklemenin karmaşıklıklarını araştırır. Önerilen MCDM çerçevesi, alternatiflerin göreceli uygunluğunu değerlendirmek için hem nesnel hem de öznel verileri birleştirerek bu ilkeden yararlanır. Sunulan seçim mimarisi, karar pozisyonlarına odaklanan bir değerlendirme sistemi kurmak için uygun bir çerçeve görevi görmektedir. Önerilen hibrit prosedürün etkinliği, mikromobilite modlarının değerlendirilmesine uygulanarak gösterilmiştir. Scooter ve e-bisiklet gibi mikromobilite seçeneklerinin artan popülaritesi, kentsel ulaşım planlamasında yeni karmaşıklıklar ortaya çıkarmıştır. Mikromobilite araçlarının şehir bölgeleri gibi belirli bağlamlar için uygunluğu, kapsamlı ve sistematik bir yaklaşım gerektirir. Önerilen metodolojiler, Avrupa Birliği'nin 2050 hedefleri bağlamında Paris/Fransa ve İstanbul/Türkiye için mikromobilite modlarını değerlendiren bir vaka çalışmasına uygulanmıştır. Her bir cihazın benzersiz özelliklerini göz önünde bulundurarak, metodolojiler belirli alanlar için mikromobilite araçlarının ölçüt ağırlıklarını ve tercih sıralamalarını belirleyerek, bilgilendirilmiş ve sürdürülebilir mikromobilite kararlarına katkıda bulunmaktadır.