İkinci Dünya Savaşı'nda Türkçü uygulamalar ve basındaki yansımaları (1939-1945)

Türkçülük fikri, Osmanlı Devleti'nin modernleşme sürecinde ortaya çıkmıştır ve ortaya çıktığı günden itibaren etkisini çeşitli şekillerde devam ettirmiştir. İkinci Dünya Savaşı'nda hükümetin basına yönelik uyguladığı katı önlemler, Türkçülüğe dair söylemlerde ve görüşlerde önemli değişikliklere yol açmıştır. Sonuç olarak, savaş koşulları ve hükümet politikaları, Türkçülüğün algılanış biçiminde belirgin farklılıklar oluşmasına neden olmuştur.1940-1943 yılları arasında Türkçülük fikri yükselişe geçmiştir. Bu yıllarda Türkçü uygulamalar ve söylemlerde artış meydana gelmiştir. Ülke içerisinde millileştirme faaliyetlerine, dil bayramlarına ve dil kurultaylarına büyük önem verilerek azınlıkların Türkçe konuşması için uygulamalar yapılmıştır ve halk yerli malı kullanımına yönlendirilmiştir. Basın, bu uygulamaları köşe yazıları, sloganlar ve makalelerle desteklemiştir. İkinci Dünya Savaşı sırasında ortaya çıkan önemli bir diğer uygulama ise Varlık Vergisi olmuştur. Vergi, uygulanış şekli nedeniyle eleştiriler almasına rağmen, savaşın ülke ekonomisi üzerindeki etkileri açısından önemli bir yere sahiptir. Bu vergiye yönelik basının vergiden önce ve vergi yürürlüğe girdiği zaman gösterdiği tavrı da sürecin işleyişinde önemli bir etken olmuştur. 1944-1945 yıllarında ise savaşın getirdiği baskılar sonucunda hükümetin izlediği polikada değişim meydana gelmiştir. Bu değişim, ülke içerisinde Türklük algısını etkileyen bir değişim yaşatmıştır. Bu yıllarda millileştirme faaliyetlerinde, Türkçe konuşma konusunda, kültür, sanat ve dil alanında yapılan uygulamalarda gözle görülür bir azalma meydana gelmiştir. Bu uygulamalara destek veren basın Türkçülüğe ve Türkçü uygulamalara karşı bir tavır almıştır. Yapılan çalışmalara özelikle Türkçe konuşma uygulamasına, dil kurultaylarına ve bayramlarına çok az yer vermeye başlamıştır. Bu yıllarda gerçekleştirilen politikaların sürekliliği sağlanamamıştır. Varlık Vergisi, izlenen dış politika sonucunda 1944 yılında tasfiye edilmiştir. Bu tezde, Cumhuriyet, Tan, Vakit, Tanin, Akşam, Ulus, Son Posta gazeteleri incelenmiştir. Bu kaynakların yanı sıra ulusal basından, dönemin Türkçü ve sol dergilerinden, Meclis zabıtlarından, Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşiv'inden, T.C. Resmi Gazetesi'nden, T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi'nden ve anılardan faydalanılarak hazırlanmıştır. Ayrıca telif eserlerden de faydalanılmıştır.