İklim değişikliğiyle mücadelede merkez bankalarının rolü: Gelişen piyasalar ve Türkiye örneği

Küresel ısınmanın insan faaliyetlerinden kaynaklandığı bilimsel çalışmalar ve uluslararası raporlarla doğrulanmıştır. İnsan faaliyetleri sonucu artan sera gazı emisyonları, küresel ölçekte eşi benzeri görülmemiş bir ısınmayı tetikleyerek iklim değişikliğini hızlandırmıştır. İklim değişikliği sonucu meydana gelen fiziksel riskler ve geçiş riskleri, ekonomi üzerinde derin ve karmaşık etkiler yaratmaktadır. Bu risklerin, finansal sistem ve makroekonomi aracılığıyla merkez bankaları ve yürüttükleri para politikası üzerinde önemli sonuçlara yol açması beklenmektedir. Buna göre, iklim değişikliğiyle ilgili riskler finansal risk kaynağı olarak kabul edilmekte ve fiyat istikrarı açısından da olumsuz etkilere yol açacağı öngörülmektedir. Aynı zamanda, bu risklerin parasal aktarım kanalları aracılığıyla geleneksel para politikası araçlarının etkinliğini sınırlandırarak para politikasının başarısını zayıflatması beklenmektedir. Dolayısıyla, iklim değişikliğiyle ilgili riskler merkez bankalarının temel hedefleri olan fiyat istikrarı ve finansal istikrar üzerindeki doğrudan etkileri nedeniyle merkez bankaları için büyük bir öneme sahiptir. Bu bağlamda, merkez bankalarının iklim değişikliğiyle ilgili risklere karşı dikkatlerini artırmaları kaçınılmaz hale gelmiş ve son yıllarda, merkez bankalarının iklim değişikliğiyle mücadelede üstlenebileceği roller hakkında yoğun tartışmalar başlatılmıştır. İklim değişikliği ve merkez bankacılığı ilişkisinin incelendiği bu çalışmanın amacı, iklim değişikliğinin çoğu merkez bankasının temel hedefi olan fiyat istikrarı üzerindeki etkisinin araştırılmasıdır. Bu amaç doğrultusunda, öncelikle gelişen piyasa ekonomilerinde 2000-2018 dönemi için iklim değişikliği göstergelerinin tüketici enflasyonu üzerindeki etkisi Driscoll-Kraay dirençli tahminciler yöntemi aracılığıyla incelenmiştir. Ayrıca, Türkiye örneği için 1990-2021 döneminde iklim değişikliği göstergelerinin gıda ve tüketici enflasyonu üzerindeki uzun dönemli etkileri Gecikmesi Dağıtılmış Otoregresif (Autoregressive Distributed Lag-ARDL) model sınır testi yaklaşımıyla, değişkenler arasındaki nedensellik ilişkileri ise Toda-Yamamoto nedensellik testi ile analiz edilmiştir. Çalışmada literatürden farklı olarak iklim değişikliğini temsilen gelişen piyasa ekonomileri ve Türkiye örneği için iklim değişikliği endeksleri oluşturulmuştur. Elde edilen bulgular, iklim değişikliğinin enflasyonist baskılara yol açtığı yönündedir. Buna göre, iklim değişikliği merkez bankalarının temel hedefi olan fiyat istikrarı açısından tehdit oluşturmaktadır. Dolayısıyla, merkez bankaları fiyat istikrarını sağlama yönünde uyguladıkları para politikası çerçevesinde iklim değişikliğiyle ilgili riskleri göz önünde bulundurmalıdır.