İleri İspir kuru fasulye (Phaseolus vulgaris L.) hatlarında verim ve kalite çalışmaları

Erzurum'un İspir ilçesinde yetiştiriciliği yapılan beyaz renkli şeker tane tipindeki kuru fasulye popülasyonu lezzetli oluşu ile tanınmakta ve ülke genelinde oldukça ilgi görmektedir. İspir fasulye popülasyonundan elde edilen 40 İspir fasulye hattı bir önceki yıl karakterizasyon ve ön verim denemelerine alınmış ve 15'i ümitvar bulunmuştur. Ümitvar bulunan hatlar bu çalışmada ise verim ve verim unsurları ile bazı kalite parametreleri yönünden standart iki çeşitle (Elkoca-05 ve Aras-98) birlikte denemeye alınmış ve tescile aday olabilecek üstün hatların ortaya konulmasına çalışılmıştır. Araştırma, Tesadüf Blokları Deneme Deseninde 3 tekrarlamalı olarak Erzurum'da 2015 yetiştirme sezonunda yürütülmüştür. Araştırmada çıkış süresinin 12-14 gün, çiçeklenme süresinin 42,0-52,3 gün, olgunlaşma süresinin 114,3-140,0 gün, bitki boyunun 53,3-110,5 cm, ilk bakla yüksekliğinin 12,1-17,6 cm, bitkide dal sayısının 2,87-4,80 adet, bitkide bakla sayısının 8,4-18,4 adet, bakla uzunluğunun 8,6-15,0 cm, baklada tane sayısının 3,27-6,13 adet, tane veriminin 92,9-285,0 kg/da, toplam verimin 514,4-837,6 kg/da, hasat indeksinin %18,2-42,3, yüz tane ağırlığının 42,2-60,3 g ve tane protein oranının %20,48-25,05 olmak üzere çeşit ve hatlar arasında önemli değişim gösterdiği saptanmıştır. Tane kalite kriterleri (kuru-yaş hacim, kuru-yaş ağırlık, su alma kapasitesi, şişme kapasitesi, su alma indeksi, şişme indeksi) İspir fasulye hatlarının tamamında Aras-98'den önemli seviyede farklılık gösterirken, hatların bir kısmı Elkoca-05 ile benzer, diğer kısmı ise Elkoca-05'ten önemli seviyede üstün bulunmuştur. Hatlar 14 adet kantitatif özellik bakımından kümeleme analizine tabi tutulmuş ve hatların iki grup altında kümelendiği belirlenmiştir. Birinci grup 10 İspir fasulye hattını içerirken, ikinci grupta standart çeşitlerle birlikte 5 İspir fasulye hattı (kayıt no 6, 17, 32, 40 ve 69) kümelenmiştir. Gruplara ait ortalama değerler, ikinci gruptaki genotiplerin ortalama bir hafta erken olgunlaştığını, ayrıca bu gruptaki genotiplerin tane verimi ile birçok verim unsuru bakımından da daha üstün olduğunu ortaya koymuştur. Bu tez çalışması sonucunda, verim ve verim unsurları ile hastalıklara dayanıklılık başta olmak üzere, incelenen özellikler bakımından üstünlük gösteren 6, 32, 40 ve 69 nolu İspir fasulye hatlarının bölge verim denemelerine aktarılmasına karar verilmiştir.