İlkokul öğrencilerinin zorbalığa maruz kalma düzeyleri ve demografik/kişisel faktörlerle ilişkisi

Bu araştırmanın amacı, ilkokul öğrencilerinin farklı türlerde zorbalığa maruz kalma düzeylerini ve bu durumun çeşitli demografik ve kişisel faktörlerle olan ilişkisini incelemektir. Çalışma kapsamında fiziksel, sözel, duygusal ve dijital olmak üzere dört temel zorbalık türüne odaklanılmış; bu türlerdeki maruz kalma oranları ile cinsiyet, yaş, aile yapısı ve medya kullanım alışkanlıkları gibi değişkenler arasındaki ilişkiler analiz edilmiştir. Araştırma, nicel yöntem çerçevesinde betimsel ve ilişkisel tarama modelleri kullanılarak yürütülmüştür. Bu modeller, mevcut durumu ortaya koymanın yanı sıra değişkenler arasındaki olası ilişkileri belirlemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, Ege Bölgesi'ndeki bir ilçede öğrenim gören 281 ilkokul öğrencisiyle gerçekleştirilmiş; katılımcılar kolay ulaşılabilir örneklem yöntemiyle belirlenmiştir. Veri toplama aracı olarak, Çınkır ve Karaman-Kepenekçi tarafından geliştirilen ve Çankaya tarafından ortaokul düzeyine uyarlanan "Okullarda Şiddet/Zorbalık Ölçeği", Demircioğlu ve Akar tarafından ilkokul öğrencileri için yeniden düzenlenmiş ve dijital zorbalık boyutu eklenerek güncellenmiştir. Fiziksel, sözel, duygusal ve dijital zorbalığı kapsayan 16 maddelik bu ölçek, doğrulayıcı faktör analizi ile geçerlilik açısından test edilmiştir. Araştırma bulgularına göre, öğrencilerin en çok maruz kaldığı zorbalık türü %37,76 ile sözel zorbalık olmuştur. Bunu sırasıyla %36,66 ile duygusal, %35,95 ile fiziksel ve %25,75 ile dijital zorbalık izlemiştir. Öğrencilerin toplam zorbalık puan ortalaması 27,32 (SS = 10,24) olarak hesaplanmıştır. Bu sonuçlar, sözel ve duygusal zorbalığın okul ortamında yaygın olarak deneyimlendiğini, dijital zorbalığın ise görece daha düşük düzeyde olmakla birlikte dikkat gerektiren bir sorun olduğunu göstermektedir. Cinsiyete göre incelendiğinde, erkek öğrencilerin zorbalığa maruz kalma oranlarının kız öğrencilere kıyasla daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Dijital zorbalık oranı düşük düzeyde seyretmesine rağmen, dijital medya kullanım süresi ile zorbalığa maruz kalma arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Ayrıca yaş ilerledikçe zorbalığa maruz kalma oranlarının da arttığı gözlemlenmiştir. Buna karşılık, anne ve baba eğitim düzeylerinin zorbalıkla anlamlı bir ilişki göstermediği saptanmıştır. Öte yandan, uzun süreli televizyon izleme ve dijital oyun oynama gibi medya kullanım alışkanlıklarının zorbalık davranışlarıyla ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, zorbalıkla mücadelede medya okuryazarlığının erken yaşlarda desteklenmesi, ailelerin bu konuda bilinçlendirilmesi ve okul temelli önleyici programların güçlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Akran zorbalığı, dijital zorbalık, kişisel özellikler, aile yapısı, ilkokul