In vitro fertilizasyon sonrası tekrarlayan implantasyon başarısızlığı ile ilişkili endometriyal gen anlatımı analizi

Kadınların üreme sürecinde embriyo implantasyonu en önemli safhalardan biridir. İmplantasyon blastosistin, maternal endometriyal yüzeye tutunup önce maternal epitele, ardından plasentayı oluşturmak için maternal dolaşım sistemine bağlanması sürecini ifade eder. İmplantasyonun başarılı olması embriyo ve reseptif endometriyum arasındaki senkronize etkileşime bağlıdır. Bu etkileşim sadece belirli bir zaman aralığında gerçekleştiğinde implantasyon gerçekleşir. Menstrual döngünün 20-24. günlerini kapsayan bu zaman aralığı implantasyon penceresi olarak tanımlanmıştır. Tekrarlayan implantasyon başarısızlığı (TİB) yüksek derecede kaliteli embriyoların implantasyonunun birkaç ardışık in vitro fertilizasyon (IVF) döngüsünden sonra başarısız olması olarak tanımlanmaktadır. İmplantasyon sürecini düzenleyen birçok gen bulunmaktadır. Bu genlerin anlatımındaki düzensizliklerin implantasyon başarısızlığına neden olabileceği düşünülmektedir. Maternal mRNA'lardaki anlatım değişimlerinin TİB dahil olmak üzere birçok hastalıkla ilişkisi olduğu gösterilmiştir. Bu tez çalışmasının amacı, maternal endometriyal dokuda hedef genlere ait mRNA'ların miktarlarını ve bu mRNA'lara ait implantasyon süreci ile ilişkili olabilecek metabolik yolakları belirlemektir. Araştırmada 34 sağlıklı fertil kontrolden ve 34 TİB hastasından, sekretuar fazda (menstrual döngünün 20-24. günleri arasında) endometriyal doku örnekleri elde edilmiştir. "Pathway and network-oriented GWAS analysis" (PANOGA) ve "Kyoto Encyclopedia of Genes and Genomes" (KEGG) yolak analizi sonucu implantasyon süreci ile ilişkili olabileceği belirlenen "Membrane Metalloendopeptidase" (MME), "WW and C2 Domain Containing 1" (WWC1) ve "Tenascin C" (TNC) genleri hedef genler olarak seçilmiştir. Kontrol grubu ve hasta grubundaki hedef genlere ait mRNA anlatım seviyeleri arasındaki farklılık damlacıklı dijital PZR (ddPZR) kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen sonuçlar "Graphpad Prism 8.3.0" programı kullanılarak değerlendirilmiştir. Anlamlılık testleri parametrik olmayan "Mann Whitney Test", duyarlılık ve spesifiklik testleri ROC ("Receiver Operating Characteristics") analizi ile yapılmıştır. ddPZR uygulamasından elde edilen veriler hasta grubunda kontrol grubuna kıyasla MME gen anlatımının 4,9 kat arttığını (p < 0,05), WWC1 gen anlatımının 5,2 kat arttığını (p < 0,05) ve TNC gen anlatımının 9 kat azaldığını (p < 0,05) göstermiştir. İmplantasyon sürecinde MME geninin yer aldığı renin anjiyotensin sistem yolağının anlatımında değişiklikler gözlenmektedir. MME gen anlatımının artması sonucu artan Anjiyotensin II gen anlatımının, trofoblast hücrelerinin invazyonunu kısıtlayarak implantasyon başarısızlığına neden olduğu düşünülebilir. Hippo sinyal yolağında yer alan WWC1 gen anlatımının artması transkripsiyonel bir kofaktör olan "Yes-associated protein 1" (YAP) anlatımını inhibe etmektedir. YAP proteini anlatımının inhibisyonu, endometriyal desidualizasyonun gerçekleşmemesine neden olarak implantasyon sürecininin başarısız olmasına neden olmuş olabilir. TNC geni fokal adezyon yolağında yer almakta ve bu yolak embriyonun endometriyuma tutunmasını kolaylaştırmak için endometriyal yüzeydeki hücre adezyonunu azaltmaktadır. İmplantasyon başarısızlığının nedeni, TNC geninin etkili olduğu fokal adezyon yolağının anlatımının azalması sonucu, hücreler arası bağlantıların implantasyona uygun hale gelememesi olabilir. Hedef genlerin implantasyon süreci ile ilişkileri göz önüne alındığında, genlerin anlatımındaki değişikliklerin TİB'e neden olabileceği düşünülmektedir.