Akdeniz-karadeniz geçişinde Türk boğazlar sistemi'nin filocoğrafik rolünün araştırılması

Pelajik larvaların yüksek dağılım potansiyellerinden dolayı, denizel ortamda allopatrik izolasyonu ve evrimsel süreçleri anlamak çok kolay değildir. Denizel türlerin popülasyonları arasında gen akışını şekillendirmede bariyerlerin rolü de karadaki kadar belirgin değildir. Boğazlar her iki taraflarında kalan popülasyonların birbirleriyle iletişimlerine engel olduklarından denizel ortamda gen akışı için potansiyel bariyerlerdir. İki boğazı (İstanbul ve Çanakkale Boğazları) ve Marmara Denizi'ni kapsayan Türk Boğazlar Sistemi, Karadeniz'in Akdeniz'le bağlantısını sağlayan tek su yoludur ve iki tabakalı akıntı sisteminden dolayı kendine has bir ekosistem oluşturur. Türk Boğazlar Sistemi'nin gen akışındaki bariyer ve/veya koridor olarak rolünden bugüne kadar bahsedilmiş ancak genetik yöntemler kullanılarak kapsamlı şekilde test edilmemiştir. Burada mitokondrial DNA'nın üç bölgesini (CO1, COIII ve 16S) ve beş mikrosatelit lokusunu kullanarak Türk Boğazlar Sistemi'nin kara midye, Mytilus galloprovincialis (Lamarck, 1819), teke karidesi, Palaemon elegans Rathke, 1837 ve mermer yengeci, Pachygrapsus marmoratus (Fabricius, 1787) türlerinin popülasyonları arasında gen akışını nasıl etkilediğini anlamaya çalıştım. Bu çalışma ile bu üç türe ait bireyler Karadeniz, Türk Boğazlar Sistemi ve Akdeniz'i kapsayan toplam 42 noktadan örneklendi. Mytilus galloprovincialis mtDNA analiz sonuçları, son buzul çağı süresince Karadeniz midye popülasyonunun Ege Denizi'ndekinden izole olduğunu ve daha sonrasında Türk Boğazlar Sistemi'nin üst akıntısı ile larvaların taşınmasıyla Marmara ve Ege Denizi'ni iki kere kolonize ettiklerini göstermiştir. Ancak Ege popülasyonundan bireyler sistemin alt akıntı rejiminden dolayı ters yönde Türk Boğazlar Sistemi ve Karadeniz'e geçiş yapamamışlardır. Mikrosatelit analiz sonuçları Karadeniz ve Ege midye popülasyonları arasında mtDNA'da gözlemlenen farkı desteklemeyerek, bu iki grubun iki farklı tür olmadıklarını göstermiştir. mtDNA analizleri sonucunda Palaemon elegans türünde daha önce literatürde tespit edilenin aksine daha az bir farkla birbirinden ayrılmış iki farklı haplogrup tespit edilmiştir. Pachygrapsus marmoratus türü içinse CO1 analiz sonuçları Akdeniz ve Karadeniz'deki iki popülasyon arasında gen akımında zayıf bir sınırlama olduğunu göstermiştir. Türk Boğazlar Sistemi üç tür için de gen akışı ve dağılım açısından yarı-geçirgen bir bariyer rolü oynamıştır. Türk Boğazlar Sistemi'nin gen akışı için hem bir bariyer hem de koridor olmasına neden olan yarı-geçirgen özelliği genetik metodlar kullanılarak bu çalışma ile ilk defa tespit edilmiştir.