Sosyobilimsel konuların yakın ve uzak bağlamlarında kritik düşünme yeteneğinin incelenmesi

Bu çalışmanın amacı, fen bilgisi öğretmen adaylarının kritik düşünme yeteneklerini, problemi çözerken dikkate aldıkları faktörleri ve bilimin doğası anlayışlarını nasıl kullandıklarını iki sosyo-bilimsel konu (SBK) bağlamında araştırmaktır: yakın (Türkiye'de İşlenmiş Gıda Kullanımı) ve uzak (Vietnam'da Altın Pirinç Üretimi ve Kullanımı). 19 fen bilgisi öğretmen adayı bilinçli olarak seçilmiş ve genel tema, dengeli kanıt ve yapı açısından birbirine paralel olacak şekilde hazırlanan iki SBK senaryosu hakkında aynı görüşme sorularını bireysel olarak yanıtlamaları istenmiştir. Katılımcıların kritik düşünme yeteneklerini belirlemek için Sadler ve Zeidler (2005) tarafından oluşturulan üç kritik düşünme örüntüsünü (rasyonel, duygusal ve sezgisel) kullanılarak veriler tümdengelimsel olarak analiz edilmiştir.Sorunların çözümünde dikkate alınan faktörler beş kategoriye ayrılmıştır: sağlık, ekonomik, ahlaki ve etik, kişisel ve çevresel hususlar. Son olarak, bilimin doğası anlayışının: bilimde risk analizi, bilimin sosyal yerleşikliği, bilimsel bilginin geçici ve öznel doğası özelliklerinin nasıl kullanıldığı incelenip naif, karma ve bilgili şekilde sınıflandırılmıştır. Bulgular, uzak bağlamda sorunu çözerken daha rasyonel (kanıt ve mantığa dayalı), yakın bağlamda daha duygusal kiritik düşünme sergilediklerini göstermiştir. Uzak bağlamda, katılımcılar metinde yazılan faktörleri kullanırken yakın bağlamında kişisel deneyimlerini kullanmıştır. Katılımcılar, uzak bağlamda, bilimin doğası anlayışlarını daha bilinçli bir şekilde kullandılar. Bu bulguların, sınıfta kullanılacak etkili SBK hazırlanmasına yönelik çıkarımları olduğu tartışıldı.