Urban morphological study as a method of urban design assessment in the historic context of Iranian cities: A case study on Urmia

İran'daki Urmiye şehrinin tarihi merkezindeki tartışmalı büyük ölçekli bir proje, bu çalışmanın başlangıç noktası oldu. İmam Meydanı projesi, tarihi kent merkezindeki yıkılmış alanların yeniden canlandırılması için bir çözüm olarak coşkuyla önerildi. Ancak, projenin ilk aşamasının başarısızlığı, yaklaşık sekiz yıldır ilerlemesi hakkında ciddi şüphelere yol açtı. Bu çalışma, bir şehrin morfolojik mantığını ve sosyal-kültürel yapısıyla bağlantılı olarak zaman içindeki evrimini anlamadan, tarihi kentsel bağlam üzerine yapılacak herhangi bir müdahalenin sorunlu olabileceğini savunuyor. Kent morfolojisi, Urmiye'nin geleneksel kentsel yapısını ve günümüze kadarki dönüşümünü analiz etmek için bir araç olarak kullanılmaktadır. Analizler, dört zaman dilimine göre ve şehir seviyesinden kentsel blok ölçeğine kadar farklı ölçeklerde yapılmaktadır. Mekân Dizimi'nin analitik yöntemleri, geleneksel Urmiye kasabasının morfolojik özelliklerinin nasıl değiştiğini daha iyi anlamak için kullanılır. Mevcut İmam Meydanı ve proje alanının yanında bulunan geleneksel Buğda Meydanında karşılaştırmalı bir çalışma yürütülüyor. Eksenel Harita, Segment Haritası ve Görsel Grafik analizleri bu modellerin hazırlanması için kullanılır: Choice, Step Depth, Visual Integration ve Visual Clustering Coefficient. Modellerin ve sayısal değerlerin karşılaştırılması, Urmiye'nin geleneksel yapısının, kentsel modernizasyonun bir sonucu olarak 20. yüzyılın başlarından beri kökten değiştiğini göstermektedir. Geleneksel Buğday Meydanının tarihi kentte eşsiz bir yere sahip olurken, neden İmam Meydanı bugünkü Urmiye'de aynı başarıya ulaşmıyor. Tezde önerilen yöntem, İran bağlamında bir kentsel tasarım projesini incelemek için nadiren uygulanmıştır. Sonuçların tutarlılığını ve güvenilirliğini sağlamak için yöntemler, İran şehirlerinden yedi vaka çalışmasını değerlendirmek için uygulanmaktadır. Özellikle Visual Integration ve Visual Clustering Coefficient ölçüleri arasındaki korelasyon anlamlı sonuçlara yol açmıştır. Bu ölçümler sayesinde maksimum merkeziyete sahip alanlar ve faaliyetlerin yoğunlaşma potansiyele sahip yerler tespit edilebilmektedir. Yöntemlerin diğer İran şehirlerine de uygulanabileceği gösterildi. Örnek olay incelemeleri, araştırma metodolojisinin daha da geliştirilmesine ve geleneksel meydanların organize edildiği iki konfigürasyon modelinin belirlenmesine katkıda bulunmuştur. Bu modeller İran'ın geleneksel şehirlerinde çok işlevli bir kentsel alan olan meydanların başarısını garanti etti ve herhangi bir çağdaş müdahalede dikkate alınması gerekmektedir. Bu çalışma, geleneksel bir şehir için kentsel morfolojinin önemini ortaya koymakta ve yeni kentsel tasarım projelerini tarihsel bağlamda değerlendirmek için metodolojik bir yaklaşım sunmaktadır.