İş sağlığı ve güvenliği eğitiminin yetişkin öğrenme kuramları bağlamında incelenmesi: Nitel örnek olay çalışması

Dünya genelinde iş kazası sonucu her yıl binlerce insan kaynağı yaşamını yitirip çalışma gücünü kaybetmektedir. Sürdürülebilirlik ve rekabet üstünlüğünü hedefleyen işletmeler insan kaynaklarını işe ilişkin risklerden korumak için İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) eğitimi vermektedir. Ancak istatistikler incelendiği zaman İSG eğitimlerinin verilmesine rağmen iş kaza sayısının artış gösterdiği görülmektedir. Bu bağlamda bu çalışmanın temel varsayımı; eğitime rağmen iş kaza sayılarındaki artış nedeniyle İSG eğitiminin başarısız olduğudur. Bu başarısızlığın nedeni, İSG eğitiminin yetişkinlere verilmesine rağmen androgojik formasyonda hazırlanıp uygulanmamasından kaynaklandığı varsayılmaktadır. Bu kapsamda çalışmanın temel amacı; Türkiye'de verilen İSG eğitimlerini iş kaza sayılarını en az seviyeye indirmek adına yetişkin öğrenme kuramları bağlamında değerlendirerek çözüm önerileri üretmektir. Bu doğrultuda çalışmada yetişkin öğrenme kuramlarına göre şekillendirilmiş bir İSG eğitiminin iş kazalarını önlemek adına başarılı bir alternatif olabileceği tartışılmaktadır. Çalışma keşifsel bir nitelikte olduğundan nitel yöntem tercih edilmiştir. Öncelikle çalışmanın temel varsayımı iş kaza raporlarından elde edilen verilere yapılan istatistiksel analizlerle doğrulanarak çalışma güvenilir bir temele oturtulmaya çalışılmıştır. Ardından çalışmanın temel problemini çözmek için nitel örnek olay tasarımında kartopu örnekleme ile ulaşılan 12 iş güvenliği uzmanı ve 10 insan kaynakları yöneticisine yapılan yarı-yapılandırılmış mülakatlarla verilere ulaşılmıştır. Verilere yapılan yönlendirilmiş nitel içerik analizi ile bulgulara ulaşılmıştır. Bulguların nitel veri analiz programı olan MAXQDA ile bir yandan görselleştirilmesi sağlanırken diğer yandan araştırmacının yaptığı analizlerin sağlaması yapılmıştır. Yapılan analizler sonucu; öğrenen profili, öğrenme yaklaşımı ve öğrenme tekniği temalarına ait bulgulara ulaşılmıştır. Çalışma sonucunda İSG eğitimine katılanların yetişkin bireyler olduğu ancak eğitim yaklaşım ve tekniklerinin yetişkinlere uygun olmadığı tespit edilmiştir. Genel olarak yetişkin öğrenme kuramları bağlamında tasarlanan İSG eğitimlerinin iş kaza sayılarını azaltmak için başarılı bir alternatif oluşturacağı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma iki açıdan özgündür; öncelikle İSG eğitiminin yetişkin öğrenme kuramları bağlamında incelenmesi daha önce herhangi bir çalışmaya konu olmamıştır. İkinci olarak literatürdeki İSG eğitim çalışmaları eğitimin sonuçlarıyla ve katılımcı memnuniyetiyle ilgiliyken bu çalışma eğitimin kendisiyle ilgilenmektedir.