İslâm düşüncesinde tecdîd-i îmân

İnanç konusu tüm dinlerin en temel meselesidir. Çünkü inanma veya reddetme duygusu insanın fıtratında yer alan gerçekliklerdir. Bu bakımdan İslâm dini insan fıtratında yer alan bu gerçeklik doğrultusunda insanları tevhid inancına çağırmış, Kur'ân ve hadislerde de en fazla imanla ilgili meselelere yer verilmiştir. İman insana ait kalbî bir eylemdir. Kelâmî ifadeyle iman zâtı bakımından kalbin tasdikinden ibarettir. Ancak kalbin tasdikinden ibaret olan iman donuk ve sabit bir özellik ihtiva etmemektedir. İmanın vasıfları, şubeleri ve psikolojik boyutu gibi birçok etken onun aktif ve değişen yönünü ifade etmektedir. İşte tecdîd-i îmân kavramı onun değişen, dönüşen ve aktif bir yapıya sahip olmasının neticesidir. Bu kavram iman esaslarının yenilenmesi, tazelenmesi ve tekrar eski haline dönüştürülmesi şeklinde tanımlanmaktadır. Bu yönüyle iman, kelime-i tevhid veya kelime-i şehâdetin dil ile ifade edilmesi anlamına gelmektedir. Ancak tecdîd-i îmân kavramı bu anlam özelliğinin çok daha ötesinde kelâmî anlamlar içermektedir. Araştırmamızda, ilim geleneğimizde müstesna bir yere sahip olan tecdîd-i îmân kavramı, tarihî arka planı da dikkate alınarak kelâmî açıdan ele alınacaktır. Bu amaç doğrultusunda araştırmamızı giriş ve dört ana bölüme ayırdık. Çalışmamızın birinci bölümünde iman ve tecdid kelimelerinin kavramsal çerçevesini tespit etmeye çalıştık. İkinci bölümde kavramın tarihî arka planı, üçüncü bölümde bu kavramın kullanılmasına neden olan itikadî nedenler ile birlikte kelâmî açıdan tecdîd-i îmân meselesini inceledik.