İstanbul'da üç cem evine devam eden Alevi topluluklarda kentleşme bağlamında kültürel aktarım

1990?lara kadar belli bir kapanmışlık içindeki Alevilik, günümüzde daha çok görünürlük kazanmıştır. İlk önemli değişim, 1989?da yurt dışında kamuoyuna duyurulan Alevilik Bildirisiyle ortaya çıkmış ve Türkiye?de de Alevilerin örgütlenmesine örnek teşkil etmiştir. Alevi Rönesansı olarak addedilebilen bu dönemle birlikte, kentlere 1960 yılından başlayarak göç edenler, otuz yıllık suskunluk ardından kendi iktidar mekânlarını, vakıf ve dernek gibi oluşumlarla kurmuşlardır. Çalışmada bu mekânlar, kent tipi cem evleri olarak ele alınmıştır. Burada geliştirilen sosyal-kültürel-ekonomik sermayeler, Alevilerin kimlik mekânları olarak kentte Alevi görünürlüğünü sağlamıştır. Alevi modernleşmesi varsayımıyla birlikte artık cem evlerine ibadethane statüsü verilmesinden, din dersi kitaplarında Aleviliğin daha teferruatlıca anlatılmasından, Diyanet İşleri Başkanlığı?nda Alevilik adına da bir merkez oluşturulması gerekliliğinden bahsedilmektedir. Bazı Alevilerin hemşehrilik kültürüyle, aynı muhitte-mahallede-apartmanda bir arada kalmaları ve Alevi nüfus yoğunluğunun olduğu yerlerde bir cem evini faaliyete geçirmeleri, iktidar mekânı üzerinden geliştirilen söylemlere ve gettolaşmaya örnek teşkil etmiştir. Bu yapıların, çalışma yürütülen Alevi topluluklarda yarattığı algı, ritüeller ve topluluk yapılanmalarıyla ele alınmıştır. Etnografik temelli çalışma, cem evlerine devam eden Alevi toplulukların kentleşme ve modernleşme varsayımıyla, sosyo-kültürel-ekonomik ve dini sermayelerinin, kent tipi iktidar mekânı cem evleri üzerinden yorumlanmasına dayalıdır. Antropolojik alan araştırması Ekim 2010-Mart 2013 tarihleri arasında gerçekleşmiştir. Bu çalışmalar Garip Dede, İkitelli, Acısu Cem Evleri?nde yürütülmüştür. Katılımlı gözlemde bulunulmuş, 60 kişiyle derinlemesine mülâkatlar düzenlenmiştir. Yapısalcı, yapısal-işlevselci, simgesel ve din antropolojisinin teorik açıklamaları, bu doğrultuda ele alınmıştır. Anahtar kelimeler: Alevi, antropoloji, sosyal değişim, geçiş ritüelleri, cem evi, din, göç, kentleşme, modernleşme, gettolaşma, iktidar mekânı.