İstanbul'un gelecek senaryosunda bireyin yeri: Edebiyat ve sinema örnekleri ile inceleme

Gelecekteki kent yaşamının temellerini anlamak ancak bu gün içinde yaşadığımız yapılı ve sosyal çevrenin gereksinimlerinin farkında olmaktan geçer. Bu bağlamda geleceğin kent yaşamı için üretilmiş ütopya ve anti-ütopya olarak adlandırılan distopyalar geleceğe dair bir öngörü oluşturmaktadır. Bu oluşumlar gerçek dışı veya gerçekleşmeyecek birer gelecek olgusu gibi ele alınsa da oluşturulduğu dönemin yansımalarını, eksikliklerini, dönemin ihtiyaçlarını ve gelecek yaşamın neye evirilebileceği ideolojisinin bütününü oluşturur. Geçmişin senaryoları günümüzün gerçeklik parçacıkları haline gelebildiği için de tamamen gerçek dışı sayılamazlar. İçinde yaşanılan dönemin olguları gelecek senaryolarının temelini oluşturur. Diğer bir yandan ulaşılamaz ve ideal bir yaşam olarak bahsedilen ütopya kavramına dair izler taşıyan geleceğin senaryolarının gerçekleşme potansiyeli, onları sadece ütopya veya anti-ütopya olarak adlandırılamaz kılar. Barındırdıkları potansiyel, köklerini içinde bulunduğu dönemden aldığı ve gelecek için öngörü oluşturması sebebi ile içerisinde heterotopik bir yanı da barındırmaktadır. Çalışma, yeni bir gelecek senaryosu üretimine ve bu üretimde senaryonun yalnızca tek bir bakış açısına (ütopik, distopik, heterotopik) bağlı kalınamayacağını göstermekle birlikte, ayrıca ortak bir nokta olarak gözlemlenen topluluk yaşamının baskın olma hali üzerine kurulu olan senaryoların içerisinde, bireysel yaşamın geri plana atıldığı gözlemlenmiştir. Bireyin egemen olduğu yaşama biçiminin ön planda olduğu bir kurgunun mümkün olabileceği, bireyin ihtiyaç ve refahının sağlanmasından yola çıkılarak genişleyen bir kent yaşamının yaratılabileceği düşünülmektedir. Araştırma soyut bir kavram olan bireysel yaşama biçiminin karakteristik özelliklerinin fiziksel mekandaki etkilerini kapsamaktadır. Aynı, toplu yaşama anlayışını benimseyen toplumların fiziksel yaşama alanlarının bu doğrultuda değişmesi (protesto ihtiyacı ile kent meydanları arasındaki ilişki) gibi soyutun somut üzerindeki etkisini kapsamaktadır. Kentin var olmasının sebebi, hatta toplumun varlık sebebi olan bireyin gelecekteki kent ekosistemi içerisindeki yeri nedir? Birey ile mekan arasındaki ilişki nedir, nasıl şekillenir? Fiziksel bir mekanı görmek (sinema örnekleri) ile onu düşüncede şekillendirdiğimiz edebiyat eserlerinden okumak arasında bireyin mekanla olan ilişkisi değişkenlik gösterir mi? Birey-mekan ilişkisi içeren gelecek senaryolarında birey odaklı mekanlar nasıl tanımlanmaktadır? Bireysel yaşamın kent yaşamı içinde daha baskın olabilir şekilde değerlendirilmesini sağlamak için çalışma aşamalara ayrılmıştır. Araştırmayı iki parçada ele almak mümkündür ve bu parçalar da kendi içerisinde bölümlere ayrılmaktadır. Birinci aşama; topluluk anlayışının ön planda tutulduğu eserlerin incelenmesi ve bunların literatürle desteklenerek değerlendirilmesini içermektedir. Bu incelemelere filmler ve edebiyat eserlerini kapsamaktadır. Birinci aşama ayrıca bireysel yaşam için gerekli kimliksel özelliklerin neler olabileceğine dair ipuçları barındırmaktadır. Araştırmanın ikinci aşamasında bireyin kent içerisinde kendi alanına sahip olabileceği ama aynı zamanda ihtiyaç halinde toplulukla bağlantı kurabileceği bir yaşama anlayışı değerlendirmesi yapmaktır. Araştırmanın çoklu hedef yapısı, farklı disiplinler alanlardaki üretimlerin incelenerek çalışma içerisinde bir arada kullanılıyor olması genel sonuç çıkarımı için iki farklı yöntem içermektedir. Hem genel sonuç çıkarımı için detaylardan yola çıkılması hem de araştırma sonucunda tümevarım ve tümdengelim yöntemi kullanılması açısından karma bir araştırma olarak nitelendirilebilir. Anahtar kelimeler: ütopya, distopya, heterotopya, kolektif yaşam, bireysel yaşam, merkeziyetçilik, kent, İstanbul, gelecek