Urban metabolism of i̇stanbul: Waterfronts as metabolized socio-natures between 1839 and 2019

Modern kentsel mekanların oluşum süreçlerini kentsel politik ekoloji perspektifinden ele almak doğanın mekan olarak üretimini ele alan bağlamı ortaya çıkarmaktadır. İçinde yaşadığımız ekolojik yarılmalar çağında, temelde kentsel tasarım ve mimari projelerle kurumsallaşan toplum ve doğa arasındaki karmaşık ilişkiyi kavramak ve değiştirmek için bir şehrin kentsel metabolizmasını ortaya çıkarmak gelecekte önemli yer tutacaktır. Bu tez 1839-2019 yılları arasında İstanbul'un değişen kentsel metabolizmasını anlamak için kentsel politik ekoloji perspektifini araştırmaktadır. Öncelikle, kentsel mekanın karmaşık sosyo-doğal üretiminin ve dönüşümünün kıyılar özelinde belirli metabolik akışların politik-siyasal güçler ve mücadeleler aracılığıyla gömülü olduğu kentsel metabolizma konsepti bağlamıyla eleştirel bir yaklaşım geliştirmeyi amaçlamaktadır. Bunu yaparken ilk olarak, her dönemin politik-ekonomik vizyonunda, projeksiyonunda ve mücadelesinde gömülü olan mekan üretim ajandasını oluşturan belirli metabolik akışların izini sürmektedir. İkinci olarak, tez İstanbul'un 1839 ve 2019 yılları arasında "emek-yoğun kentsel metabolizmadan" "sermaye-yoğun kentsel metabolizmaya" geçişi ve mücadeleyi kaydetmektedir. Üçüncü olarak, kentsel politik ekoloji perspektifinde İstanbul'un değişen kentsel metabolizmasına ilişkin metabolik akışlarla işleyen politik araç olarak mimarlık pratiğinin ve kentsel ajandanın kritik rolünü takip etmektedir. Bu doktora tezinin özgün katkısı, genel olarak kent çalışmalarındaki kentsel metabolizma bağlamına ve sosyal ile doğal olan arasındaki ikilikleri aşmaya bir katkı sağlamaktır. Ayrıca, değişen doğa ideolojisinin mekân oluşturma gündemi üzerinden keşfedilmesi ve İstanbul'da bir dönemin bitmemiş projeksiyounun başka bir dönemde tamamlanmasının açığa çıkarılması da diğer özgün katkılarını oluşturmaktadır. Hepsinin ötesinde, bu tez kıyıyı kapitalist üretim ilişkilerinde metabolize olmuş bir sosyo-doğa olarak ele alarak, farklı politik vizyon ve projeksiyonlar ışığında, kentin iç kısımlarıyla bağlantılılığını kaybetmeden karanın, suyun, kentsel boşluğun, petrolün, kömürün, demir ve çimentonun metabolik akışları aracılığıyla mekansallaşmasını sorgulamaktadır. Bu bağlamda, bu çalışma eleştirel mimarlık ve kent çalışmalarındaki gelecekteki kentleşme süreçlerine dair araştırmalara ve bu sürecin sosyo-doğal peyzajları, insan sağlığını ve ekosistemleri nasıl etkileyeceğine dair eleştirel bir öngörü sunmayı açamlamaktadır.