İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi T1951 Numaralı Mecmua-i Gazeliyyât-ı Müntehabe'nin incelenmesi, çeviri yazılı metni ve Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi'ne (MESTAP) göre tasnifi

Klasik Türk edebiyatı sahasında meydana getirilen edebî birikimi bizlere sunan ve şüphesiz bu sahanın en önemli yazılı kaynakları arasında zikredilen genelde mecmualar, özelde de şiir mecmuaları, her geçen gün yeni ve özgün çalışmaların konusu olmaya devam etmektedir. Her şiir mecmuası, daha önce adını duymadığımız bir şairi ve onun şiirlerini, buna ek olarak divanı elimizde bulunan şairlerin divanlarında yer almayan şiirlerini, divanı tespit edilememiş şairlerin de bir yayınla bir araya getirilip tanıtılan şiirleri arasında bulunmayan manzum ürünlerini bizlere sunması bakımından son derece önemli bir işlevi yerine getirmektedir. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesinde T1951 numarasıyla kayıtlı ve Mecmua-i Gazeliyyât-ı Müntehabe başlıklı gazel mecmuası da bizim çalışmamızın konusunu oluşturmaktadır. Söz konusu bu mecmuanın daha önce çalışılmaması, tarafımızdan içerisinde yer alan edebî birikimin çeviri yazılı metin hâlinde tanıtılarak Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi'ne (MESTAP) göre incelenmesi çalışmamızın özgün bir değerinin olduğunu göstermektedir. Eserin tamamı 97 varaktan ibaret olup içerisindeki edebî birikim 4b-96a varakları arasındadır. Mecmuada; Âhî (10 gazel), Bâkî (67 gazel), Dânişî (4 gazel), Emrî (32 gazel) Figânî (20 gazel), Hayâlî (39 gazel), Hayretî (4 gazel), Hilâlî (14 gazel), Necâtî (26 gazel), Nev'î (4 gazel), Rahmî'nin (28 gazel), Sa'yî( 6 gazel), Sun'î (10 gazel), Ubeydî (12 gazel) Ümîdî (24 gazel) ve Zâtî''ye ait (30 gazel) olmak üzere toplam 330 gazel bulunmaktadır. Buna ek olarak eser, her ne kadar gazel mecmuası başlığını taşısa da 5 farklı şairin (Bâkî, Figânî, Hayâlî, Necâtî ve Zâtî) birer kasidesini de ihtiva etmektedir. Mecmuada şiirleri bulunan şairler arasında sadece Dânişî'nin yaşadığı yüzyıl kesin olarak tespit edilememiştir. Dânişî dışındaki şairlerden Necâtî 15. yy., diğer 14 şairin tamamı da 16. yy.da yaşamıştır. Çalışmamız 5 bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde; mecmuanın ve özelde şiir mecmualarının tanımı, önemi, tasnifi ve Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi'nden (MESTAP) bahsedilmiştir. İkinci bölümde; çalışmaya konu olan mecmuanın nüsha tavsifi, içerisinde şiirleriyle karşılaştığımız şairlerin yaşadıkları yüzyıl, şiirlerin nazım şekilleri, aruz kalıpları ve muhteva özellikleri üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde, çeviri yazılı metnin tesisinde kullanılan yöntemler belirtildikten sonra mecmuadaki şiir birikiminin çeviri yazılı metin hâlinde tanıtımı yapılmıştır. Çeviri yazı metin hâlinde tanıtıma ek olarak mecmuadaki şiirlerle, bu şiirlerin divanlardaki veya çeşitli yayınlardaki şekillerini karşılaştırmaya dayalı bir edisyon kritik çalışması da yapılmıştır. Dördüncü bölümde; mecmuada yer alan şiirlerin matla ve makta beyitleri, yazıldıkları nazım şekli/türleri ve aruz kalıplarına dair bilgilerin bulunduğu MESTAP tablosu sunulmuştur. Beşinci bölümde ise sonuç, kaynakça ve ekler kısmına yer verilmiştir. Çalışmamız; henüz kendisinden haberdar olmadığımız şairleri ve onların şiirlerini tanıtması, divanı veya çeşitli şiirleri elimizde olan şairlerin de bilinmeyen şiirlerini gün yüzüne çıkarması bakımından son derece önemli bir işlevi yerine getirmiş olacaktır. Bu noktada mecmuadaki şiirler incelendiğinde yeni diyebileceğimiz şair ya da şairlerle karşılaşılmamakla birlikte şiir birikimi tanıtılan şairlerden Bursalı Rahmî'ye ait 4 ve Âhî'ye ait 1 gazel olmak üzere toplam 5 şiirin, söz konusu şairlerin yayımlanmış divanlarında yer almadığı tespit edilmiştir. Çalışmamız bu yeni şiirleri tanıtmakla ilim âlemine önemli katkılar sunmuş olacaktır.