İşyerinde sosyal hizmet bağlamında uzak yolda çalışan denizcilerin psiko-sosyal durumlarının incelenmesi: Bir gömülü desen araştırması

İşyerinde sosyal hizmet, çalışanların işyerlerinde yaşadıkları sorunlara odaklanan ve bu sorunları çözmeyi hedefleyen bir sosyal hizmet alanıdır. Uzak yolda çalışan denizciler, olağan çalışma koşullarından farklı ve özel çalışma koşullarına sahip çalışanlar olarak işyerleri olan gemilerde birçok psiko-sosyal sorunla karşılaşabilmekte, bu sorunlar geminin dışında da varlığını sürdürebilmektedir. Bu çalışma, uzak yolda çalışan denizcilerin hangi psiko-sosyal süreçleri deneyimledikleri, bu süreçlerde yaşadıkları güçlükler ve baş etme kaynaklarının işyerinde sosyal hizmet bağlamında incelenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu amaca yönelik çalışmada, nitel araştırma desenlerinden gömülü teori deseni kullanılmıştır. Araştırma kapsamında, katılımcıların belirlenmesinde kartopu örnekleme yöntemi, katılımcı sayısının belirlenmesinde ise kuramsal örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmaya yaşları 27 ile 64 arasında değişen, görev ve unvanları farklılık gösteren, 20 uzak yolda çalışan denizci katılmış ve bu denizcilerle derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Veri toplama aracı olarak, araştırmacı tarafından geliştirilen, yapılandırılmamış ve yarı yapılandırılmış soru formları kullanılmıştır. Verilerin çözümlenmesinde "MAXQDA" isimli nitel veri analiz programından yararlanılmış ve gömülü desenin veri çözümleme aşamaları takip edilmiştir. Veriler; açık, eksen ve seçici kodlamaya göre çözümlenerek kategoriler oluşturulmuştur. Araştırma sonucunda, uzak yolda çalışan denizcilerin psiko-sosyal süreçlerini ortaya koyan "Uzak Yol Denizcilik Deneyimi" isimli çekirdek kategori ortaya çıkmıştır. Bu çekirdek kategoriyi oluşturan ana temalar "uzak yola gidiş", "uzak yol süreci", "karaya dönüş" ve "beklentiler-istekler" şeklinde oluşmuş ve uzak yolda çalışan denizcilerin psiko-sosyal süreçleri bu çerçevede açıklanmıştır. "Uzak Yola Gidiş" teması, "duygusal yük" ve "hayatını parayla değişmek" kategorilerinden; "Uzak Yol Süreci" teması, "gemiye uyum sorunu yaşama", "gemide çalışmayı zorlaştıran etmenler", "hapishane algısı ve mahrumiyet", "gemide psikolojik sorunlar" ve "gemideki sorunlarla baş etmeyi kolaylaştıran etmenler" kategorilerinden; "Karaya Dönüş" teması, "denizcinin bayramı karaya döndüğü andır", "sudan çıkmış balık", "aile ve sosyal yaşantı", "ekonomik tutum" ve "karaya uyum sağlama" kategorilerinden; "Beklentiler-İstekler" teması, "şirketin çalışanı önemsemesi", "devletten müdahale beklentisi", "sendikanın çalışanı desteklemesi" ve "denizcilik aktörlerinin koordineli çalışması" kategorilerinden oluşmuştur. Uzak yolda çalışan denizcilerin psiko-sosyal durumlarının incelendiği bu araştırma kapsamında ortaya çıkan veriler, işyerinde sosyal hizmet bağlamında tartışılmış ve öneriler geliştirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Sosyal Hizmet, İşyerinde Sosyal Hizmet, Uzak Yol Denizcilik, Psiko-Sosyal Durum, Gömülü Desen.