Archaeometric studies on selected samples of human bones excavated from the ruins of the Roman amphitheatre in Iznik

Bu çalışmada, İznik Roma antik tiyatrosu 1988-1990 kazı çalışmalarında gün ışığına çıkartılmış kemikler arasından seçilen 19 bireye ait toplam 21 adet kemik ve bu kemiklerin gömü alanlarından elde edilmiş 5 toprak örneğinin, fiziksel ve kimyasal analizleri arkeometrik bakış açısı ile incelenmiştir. Elde edilen veriler doğrultusunda, söz konusu bireylere ait kemiklerde eser miktarda bulunan arsenik, kurşun, kadmiyum ve benzeri toksik elementlerin, bireylerin yaşam süresi içerisinde mi, yoksa kemiklerin toprak altında geçirdikleri süre içerisinde mi biriktikleri yönünde bulgulara ulaşilmasi hedeflenmektedir. İznik kemiklerinin element analizleri, aynı anda X-ışını fluoresans (XRF) ve indüktif eşleşmiş plazma atomik emisyon spektroskopi (ICP-OES) yöntemleri kullanılarak analiz edilmiştir. Sonuçların kontrolü için bir adet toprak örneği ve 4 adet kemik örneği indüktif eşleşmiş plazma kütle spektroskopi (ICP-MS) yöntemi ile hidroklorik ve nitrik asit (aqua regia) çözeltisinde ayrıştırılarak analiz edilmiştir. Çalışmalar sırasında kemiğin organik bileşeni arkeometrik yöntemlerle uzaklaştırılmış ve analizler kemiğin inorganik yani hidroksiapatit mineral yapısı üzerine odaklanmıştır. Element analizlerinden önce kemikler cinsiyet, lokasyon ve yapısal olarak sınıflandırlmıştır. Analizleri yapılan elementler, kemiğin korunma durumu hakkında bilgi verenler (Ca ve P), beslenme modelini yansıtanlar (Sr, Ba, Zn ve Mg) ve diyagenez hakında bilgi verenler (Mn, Fe, K, Pb, Al, U, Zr, ve Y) olmak üzere üç grupta değerlendirilmiştir. Kemiğin toprak altında kaldığı süre boyunca maruz kaldığı kirlenme miktarının tespiti için Ca/P oranları hesaplanmıştır. Bunların yanısıra, gömülerin bulunduğu toprağın kemikler üzerindeki diyagenez etkisinin belirlenmesi amacı ile, toprağın pH değeri, kil miktarı ve elektrik geçirgenliği analizleri yapılmıştır. Ayrıca, kemiğin toprak altındaki değişimleri, porozite miktarı ve Fourier dönüşümlü kızılötesi (FTIR) spektroskopi yöntemi ile yeniden kristallenmesi analiz edilmiştir. Son olarak, XLSTAT program kullanılarak, elementlerin istatistiki analizleri yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Diyagenez, Eser element, Femur, Hidroksiapatit, Beslenme, Kızılötesi