Kamu malları ekseninde bedavacı sorununun incelenmesi

Kamu malları, bedavacı sorununa neden olan bir piyasa başarısızlığıdır. Bu tezin amacı, kamu mallarını bedavacı sorunu üzerinden incelemek ve kamu mallarının sağlanmasında bireylerin gönüllü katkı ve iş birliği kararlarına etki eden faktörleri analiz etmektir. Bu amaçla finansmanı gönüllü ve bireysel katkılara dayanan kan bağışı sistemi kamu malı örneği olarak ele alınmış, düzenli kan bağışı yapmalarına bir sağlık engeli olmayan, ihtiyaç duyduklarında kan stokundan yararlanabilen ancak kan stokuna katkıda bulunmayan kişiler bedavacı olarak nitelendirilmiştir. Tezde kullanılan veriler, Erzurum'da ikamet eden ve tesadüfi olarak seçilen 600 kişiye uygulanan anketlerden elde edilmiştir. Veriler, kesikli tercih modellerinden olan ikili ve çoklu lojistik regresyon modelleri ile analiz edilmiştir. İkili lojistik regresyon sonuçlarına göre kadınların erkeklere göre bedavacı olma olasılığının daha fazla olduğu, gelir düzeyi arttıkça bedavacı olma olasılığının arttığı, kolektif eylemlere katkı sunmamanın bedavacı olma olasılığını yükselttiği, bireyin yaşadığı topluma duyduğu güven düzeyi arttıkça bedavacı olma olasılığının azaldığı tespit edilmiştir. Ayrıca sonuçlar, grup büyüklüğü hipotezini desteklemektedir. Çoklu lojistik regresyon sonuçlarına göre ise semt, cinsiyet, medeni hal, yaş, gelir değişkenleri ile bireyin yaşadığı topluma duyduğu güven düzeyi, teşvik ve zorlamalar, kolektif eylemlere katkı sunmak, öldükten sonra kullanılmak üzere organ bağışı yapmak, kişinin kan temin edebileceğinden emin olması ve daha önce bağış yapması bedavacı olma nedenlerini açıklamaktadır.