Kamusal alanın kavramsal ve mekansal artikülasyonunu okumak: İstanbul'da meydanlar ve kamusallık

Kentsel mekan, içerisindeki birçok farklı katmanın bir araya gelerek, ilişkilenmesi ve artiküle olması ile oluşmaktadır. Mekan, fiziksel dönüşümlerin yanı sıra değişen temsiller üzerinden anlamsal olarak da dönüşmektedir. Farklı dinamikler etkisiyle olan bu dönüşümlerin, kent üzerinde mekan-toplum-iktidar ilişkisi üzerinden en iyi okunacağı alanlar ise kamusal alanlardır. İktidar sahipleri, kent mekanlarını ideolojileri doğrultusunda yapılandırır ve bu görüşlerin temsilleri ile dönüştürürler. Toplum ise, kendi mekansal pratikleri üzerinden mekanı kendine dair değiştirmektedir. Bu dönüşümlerin tamamı, kentlilerin mekanla kurduğu ilişkileri de etkilemektedir. Kentin artiküle yapısı içerisinde kentle beraber dönüşebilen mekanlar, kentli kullanıcının gündelik hayatında yer eder. İstanbul, farklı siyasi, dini, toplumsal, kültürel birçok dinamik etki ile artiküle olarak, bugünkü çok katmanlı halini almıştır. Değişen aktörler, toplumsal olaylar veya kentleşme dinamikleri, kentte yeni durumları ve dönüşümleri de beraberinde getirmektedir. Bu yeni durumlar, hem mekansal hem de anlamsal olarak kentin mevcut katmanlarına eklemlenmeye devam eder. Bu nedenle, İstanbul'un kamusal alanlarını tartışmaya açarken, bu mekanları artikülasyonları üzerinden de okuyabilmek önemlidir. Mekandaki değişen temsiller üzerinden, kamusal alanların kamusallık niteliklerini tartışmak mümkündür. Bu tez kapsamında İstanbul'daki kamusal alanların artikülasyonları, temsiller ve ilişkiler çerçevesinde ele alınacaktır. Öncelikle Sultanahmet, Beyazıt ve Taksim Meydanları, farklı politik ve toplumsal olaylar etkisiyle uzun bir zamansal süreç içinde dönüşüm geçirmiş kent mekanları olarak tartışılacaktır. Kentin tarihsel sürecine eşlik edebilmiş bu üç meydan, kentin önemli kamusal alanları olmalarının yanı sıra, çalışma kapsamında mekan-toplum-iktidar ilişkilerini tartışabilmek için özellikle seçilmişlerdir. Kamusal alan, toplumla birlikte üretilen ilişkilerin, etkileşimin ve eylemin mekanıdır. Bu bağlamda, siyasi erk tarafından İstanbul'da "yeni/alternatif" kamusal alanlar olarak empoze edilen Kazlıçeşme, Yenikapı ve Maltepe Miting ve Etkinlik Alanlarının kamusallık nitelikleri de tezin ana ekseni bağlamında ele alınacaktır. Tezde yeni kamusal alanlar olarak tartışılan bu mekanlar üzerinden "Bu kentsel alanlar, tarihsel ve toplumsal süreçlerle üretilen kamusal alanların yerini alabilir mi?" sorusuna yanıt aranmaktadır. Tarihsel okumalar, arşiv taramaları ve eski kent haritaları yardımıyla oluşturulan, görseller ve diyagramlar üzerinden, İstanbul'un kamusal alanlarının anlamsal ve mekansal artikülasyonları ortaya konmaya çalışılmaktadır. Bu yolla, Lefebvre'in de belirttiği gibi bir toplumsal ürün olarak kamusal alan kavramının, İstanbul'daki yansımaları ve bu mekanların üretim süreçleri üzerinden bir değerlendirmesini ortaya koymak bu tezin ana amacıdır. Sonuç olarak, kentler ve kamusal alanların, yere ve bağlama özgü toplumsal ve mekansal dinamikler doğrultusunda üretilip, anlamlanması önemlidir. Anahtar Kelimeler: Kamusal alan, artikülasyon, mekanın üretimi, siyasi erk, İstanbul