Karaçam (Pinus nigra) budaklarındaki stilbenlerin derin ötektik çözücülerle (DÖÇ) geri kazanılması

Bu çalışmada, Ulus Orman İşletme Müdürlüğü Abdipaşa Şefliği Meşcere Haritası 49 nolu bölmeden temin edilen, çapı 32 kutur ve yaş aralığı 25-30 olan Karaçam (P.nigra) gövde odunu ve budakları kullanılmıştır. Gövde odunu ve budaklara odun ana bileşenleri (holoselüloz, alfa-selüloz ve lignin) ve sıralı ektraksiyon (n-hekzan, aseton: su) deneyleri uygulanmıştır. Ayrıca Derin Ötektik Çözücüler (DÖÇ) kullanılarak ultrason ve sıcak-su banyosunda karaçam budaklarındaki pinosilvin ve pinosilvinmonometileter miktarları HPLC ile tespit edilmiştir. DÖÇ deneylerinde 1 gram budak örneği kullanılarak, iki farklı muamele sıcaklıklığı (600C – 70 0C), iki farklı muamele süresi (30 – 60 dk), üç farklı sıvı-katı oranı (10–20–40 g/ml), üç farklı su miktarı (10 – 20 – 30 %) ve kolin klorür bazlı üç farklı DÖÇ çözeltisi (ChCl: formik asit, ChCl: Üre, ChCl: Et-gly) uygulanmıştır. Karaçam odun ve budaklarına ait odun ana bileşenleri genel olarak birbirine yakın değer bulunmuştur. Odun ve budak değerleri sırasıyla holoselüloz için % 76,4 – 75,6, α-selüloz %48,9 – 47,9, lignin %27,5 – 25,8 tespit edilmiştir. Ekstraksiyon sonuçları ise odun (% 3,5 – 4,5) ve budak (% 14- 25) arasında oldukça farklıdır. Karaçam budaklarında bulunan stilbenlerin (pinosilvin–PS ve pinosilvinmonometileter-PSMME) DÖÇ'lerle geri kazanılmasında sırası ile katı-sıvı oranı, eskraksiyon yöntemi, DÖÇ türü, ekstraksiyon süresi etkili olmaktadır. PS ve PSMME maddelerine ait optimum koşullar ultrason banyosunda kolin klorür:etilen glikol (1:2 Molar) DÖÇ karışımıyla %30 su ilavesi ve %10 katı-sıvı oranında 60 dakika süreyle 70 0C'de ekstraksiyon olarak belirlenmiştir. Yukarıda belirtilen koşullarda PS değeri 230 ppm, PSMME değeri ise 489 ppm olarak tespit edilmiştir. Sıralı ekstraksiyonda bu değerler sırasıyla n-hekzan için 0-195 ppm ve aseton:su (95:5 v/v) için 46,3-75,3 ppm ölçülmüştür. Derin ötektik çözücülerle budaklardaki stilbenler klasik estraksiyon yöntemi ve çözücülere göre PS için 5 kat, PSMME için ise 2,5 ile 6,5 kat oranlarında daha fazla geri kazanılabilmektedir. Ayrıca DÖÇ'lerde sadece 1-gram örnek kullanılmıştır. Çözücü miktarı ise sadece 7 ml DÖÇ olmuştur. Ekstarksiyon süresi 60 dakikadır. Bütün bu koşullar dikkate alındığında gıda sanayinde ve farmakolojide kullanım alanı olan stilbenlerin çevre dostu yeşil kimyasallarla elde edilmesinin daha uygun olacağı kanatine varılmıştır.