Reconstructing the memory of the city through in-situ material traces: Ancient Agora, Kemeralti bazaar and Konak square in Izmir

Bir şehrin hafızası sadece anıtlarında değil, geçmişinin kalıntıları olan fiziksel iz ve parçalarda da yazılıdır. Kentler, insan toplulukları tarafından, mimari aracılığıyla ve zaman içinde biçimlenir. Tarihi kent merkezleri, kentin büyümeye başladığı çekirdekler olarak kentsel belleği oluştururlar, bu sebeple geçmişle en güçlü bağlantılara sahiptirler. 21. yüzyılın başından bu yana, tarihi şehir merkezlerindeki çok katmanlı kentsel alanlar, tarihi miraslarına dünya çapında artan ilgiden dolayı kent markalaştırma politikalarının konusu olmuştur. Kentsel bellek ve dolayısıyla kolektif bellek, belirli tarihsel anlatıların egemenliğinden ve tarihsel kimliklerinin bileşenlerini yıkan modern gelişmelerden etkilenmiştir. İzmir'de yerel yönetim, 1990ların sonlarından başlayarak İzmir'in tarihi kimliğini ve kentlilerin kolektif hafızasına odaklanmış, kapsamlı bir koruma politikasının benimsenmesi için yerel aktörlerin katılımıyla bir uzlaşıya varmıştır. Bu dönemde izlenen politikalar, son yirmi yılda birbirini izleyen yerel yönetimler tarafından da kimi değişikliklerle de olsa sürdürülmüştür. Bu araştırma, kentsel arkeoloji, kentsel tasarım, koruma ve yeniden canlandırma gibi farklı uygulama stratejilerinin benimsendiği, İzmir'in tarihi merkezinde yer alan üç komşu alana odaklanmaktadır: Tarihi Smyrna Agorası, Kemeraltı Çarşısı ve Konak Meydanı. Anıtsal Roma Devlet Agorası'nda devam eden arkeolojik kazılar, kent belleğinin devamlılığında fiziksel dayanıklılığın önemini vurgulamaktadır. Bununla birlikte, Smyrna Agora'sı üzerine ardı ardına inşa edilen kentsel doku, kentin görkemli Helenistik ve Roma geçmişini sergilemek için temizlenmiştir. Osmanlı döneminde gelişmiş ve zamanla antik limanın doldurulmasıyla genişlemiş olan Kemeraltı Çarşısı ise tüm canlılığıyla bugün de yaşamını sürdürmektedir. İzmir'in yönetim merkezi olan Konak Meydanı, kentin en görünür kamusal alanı olması ve kolektif hafıza için önemli olması nedeniyle her dönemde müdahale alanı olmuştur. 2003 yılında, meydanın kamusal alan olarak toplumsal bellekteki yerini ön planda tutan bir kentsel tasarım projesi hayata geçirilmiş, Mimar Ersen Gürsel, meydanı incelikli tarihi referanslarla yeniden düzenlemiştir. Bu çalışma, İzmir'in tarihi merkezinde yer alan bu üç kentsel alanda uygulanan farklı müdahale biçimlerini kent belleği, kolektif bellek ve tarih kavramlarını içeren bir kuramsal çerçeve üzerinden incelemektedir.